Íå ïàê³äàéöå æ ìîâû íàøàé áåëàðóñêàé, êàá íå ì ðë³! ÔÐÀÍÖ²ØÀÊ ÁÀÃÓØݲ Ãàçåòà âûõîäç³öü ç ñàêàâ³êà 1990 ãîäà ¹ 30 (1285) 27 ˲ÏÅÍß 2016 ã. Äçåíü ïðûíÿ

Kích thước: px
Bắt đầu hiển thị từ trang:

Download "Íå ïàê³äàéöå æ ìîâû íàøàé áåëàðóñêàé, êàá íå ì ðë³! ÔÐÀÍÖ²ØÀÊ ÁÀÃÓØݲ Ãàçåòà âûõîäç³öü ç ñàêàâ³êà 1990 ãîäà ¹ 30 (1285) 27 ˲ÏÅÍß 2016 ã. Äçåíü ïðûíÿ"

Bản ghi

1 Íå ïàê³äàéöå æ ìîâû íàøàé áåëàðóñêàé, êàá íå ì ðë³! ÔÐÀÍÖ²ØÀÊ ÁÀÃÓØݲ Ãàçåòà âûõîäç³öü ç ñàêàâ³êà 1990 ãîäà Äçåíü ïðûíÿööÿ Äýêëàðàöû³ àá äçÿðæà íûì ñóâåðýí³òýöå Áåëàðóñ³ ϳêåò ó ïàäòðûìêó ïîìí³êà ë³òàðû " " Ëåòàì 2014 ãîäà Ïîëàöêó ðàçãàðý ñÿ ñêàíäàë âàêîë ïîìí³êà áåëàðóñêàé ë³òàðû "Ó íåñêëàäîâàé" ç-çà ïàøêîäæàíàãà íàäï³ñó. Ïîëàöê³ÿ ëàäû ïààáÿöàë³ ïîìí³ê ðýñòà ðàâàöü ³ íàâàò àäêðûë³ ðàõóíàê äëÿ çáîðó àõâÿðàâàííÿ. Àëå äà ñ ííÿ òàê í³ îãà ³ íå çðàá³ë³. 22 ë³ïåíÿ êàëÿ ïîìí³êà ïðàâÿëà ï³êåò ïà çáîðû ïîäï³ñà çà âûëó ýííå êàíäûäàòàì ó äýïóòàòû Ïàëàòû Ïðàäñòà í³êî Âîëüãà Äàìàñê³íà. ßå ³í³öûÿòû íàÿ ãðóïà çàðýã³ñòðàâàíà ïà Ïîëàöêàé âûáàð àé àêðóçå ¹27. - Àáðàëà ãýòàå ìåñöà íå âûïàäêîâà, - ïàòëóìà ûëà Âîëüãà, - êàá õîöü íåÿê çâÿðíóöü óâàãó ëàäà íà íåçàäàâàëüíÿëüíû ñòàí ãýòàãà í³êàëüíàãà ïîìí³êà. Áåëàðóñêàå Ðàäû Ðàöûÿ. "Íå" - áåëàðóñêàé ýòíàô³ëàëîã³³ Áåëàñòîêó Ó ãýòûì ãîäçå íå áóäçå áåëàðóñêàé ýòíàô³ëàëîã³³ Áåëàñòîöê³ì óí³âåðñ³òýöå. Ó ïåðøûì òóðû ïðû ìó äàêóìåíòà íà áåëàðóñêóþ ýòíàô³ëàëîã³þ çàÿâû ñêëàë³ 10 àñîáà, ç ÿê³õ òîëüê³ 3 âûêàíàë³ ñå ôàðìàëüíûÿ ìîâû. Óëàäû í³âåðñ³òýòà êàæóöü, øòî ãýòà íå äàå íàäçå³ íà àäêðûöö ñïåöûÿëüíàñö³. Çàãàä ûöà êàôåäðû áåëàðóñêàé ô³ëàëîã³³ ïðàôåñàð Ãàë³íà Òâàðàíîâ³ êàæà ïðà íåñïðûÿëüíóþ ïàë³òûêó: - Ñóïðàöü òóòýéøàé áåëàðóñ³ñòûê³ ðîá³ööà âåëüì³ íåçû ë³âû êðîê. 11 ë³ïåíÿ âà í³âåðñ³òýöê³õ íàâ³íàõ áûëà çìåø àíà ³íôàðìàöûÿ ïðà òîå, øòî àäêðûåööà íàáîð íà äðóã³ òóð äëÿ íåêàòîðûõ ñïåöûÿëüíàñöÿ, ñÿðîä ÿê³õ áûëà ³ áåëàðóñêàÿ ýòíàô³ëàëîã³ÿ. ² âîñü 14 ë³ïåíÿ ïðàðýêòàð Ãàë³öê³ âûâåøâàå òàêóþ ³íôàðìàöûþ. Äàðý û, ñà ìíîé íå ïàðà³ë³ñÿ, í³õòî íàâàò ³ ñëîâà íå ñêàçà. Ãýòà öûí³çì. Ïðàðýêòàð Þðû Ãàë³öê³ ñïàñûëàåööà íà àá'åêòû íûÿ ïðû ûíû. ßê í êàæà, äîñâåä ì³íóëûõ ãàäî ïàêàçâàå, øòî íÿìà øàíöà íà àäêðûöö áåëàðóñêàé ýòíàô³ëàëîã³³ ãýòûì ãîäçå. Ïà ñëîâàõ ïðàðýêòàðà, ñïåöûÿëüíàñöü "Áåëàðóñêàÿ ýòíàô³ëàëîã³ÿ" íå çàêðûâàåööà - ãýòà òîëüê³ ñïûíåííå ïðû ìó ãýòûì ãîäçå. Ðàäýê Äàìáðî ñê³, Áåëàðóñêàå Ðàäû Ðàöûÿ, Áåëàñòîê. 255 ãàäî ç äíÿ íàðàäæýííÿ ßêóáà ßñ³íñêàãà 90 ãàäî ç äíÿ íàðàäæýííÿ Âîëüã³ Öåðàø àòàâàé Âîëüãà Âàñ³ëå íà ÖÅÐÀØ ÀÒÀÂÀ (24 ë³ïåíÿ 1926, Ëîå - 30 ñàêàâ³êà 1992, Ìåíñê) - áåëàðóñê³ ìàñòàöòâàçíàâåö. Äà Âÿë³êàé Àé ûííàé âàéíû ñêîí ûëà òîëüê³ íÿïî íóþ ñÿðýäíþþ øêîëó. Äâà ãàäû æûëà íà àêóïàâàíàé òýðûòîðû³, õàâàëàñÿ àä âûâàçó Ãåðìàí³þ. Êàë³ 1943 ãîäçå ûðâîíàÿ Àðì³ÿ âûçâàë³ëà Ëîå, Âîëüçå ³øî 18-û ãîä, ÿíà çàï³ñàëàñÿ ðàçâåäøêîëó, âó ûëàñÿ íà ðàäûñòêó. Àäíàê, ó òûë âîðàãà íå áûëà çàê³íóòà, áî ôðîíò óæî ïåðàéøî ó Ïîëüø ó ³ áåç âàëîäàííÿ ïîëüñêàé ³ íÿìåöêàé äçåéíàñöü ðàçâåäãðóïû áûëà íåìàã ûìàé. Ñëóæûëà ðàäûñòêàé ó ïàäðàçäçÿëåííÿõ ÍÊÓÑ ó Ãåðìàí³³. Ïàä àñ ñëóæáû Ãåðìàí³³ âûéøëà çàìóæ çà ñàâåöêàãà àô³öýðà ³ íàðàäç³ëà ñûíà, àëå ïðàç ïÿöü ãàäî ñÿì'ÿ ðàñïàëàñÿ. Çâîëüí³ëàñÿ ñà ñëóæáû ³ ïåðàåõàëà ç ñûíàì ó Ìåíñê. Ïðàöàâàëà ñàêðàòàðîì ó àïàðàöå àääçÿëåííÿ ãóìàí³òàðíûõ íàâóê ÀÍ ÁÑÑÐ. Âó- ûëàñÿ âÿ ýðíÿé øêîëå, êàá àòðûìàöü àòýñòàò. Ãðîøàé íà ñÿáå, ñûíà ³ àïëàòó ïàêîÿ íå ßêóá Êðûøòàô ²ãíàöû ßѲÍÑʲ (24 ë³ïåíÿ 1761, Âåíãëå Ïîçíàíñêàãà âàÿâîäñòâà - 4 ë³ñòàïàäà 1794, ïðàäìåñöå Ïðàãà, Âàðøàâà) - âàéñêîâû ³ ïàë³òû íû äçÿÿ Ðý û Ïàñïàë³òàé, ãåíåðàë, ³íæûíåð ³ ïàýò; ê³ðà í³ê âûçâîëüíàãà ïà ñòàííÿ 1794 ãîäà íà àáøàðàõ Âÿë³êàãà Êíÿñòâà ˳òî ñêàãà. Ïàõîäç³ ñà øëÿõòû. Ñêîí û Êîðïóñ êàäýòà (Ðûöàðñêóþ øêîëó) ó Âàðøàâå, ç 1783 ã. ñòà ó ³ì àô³öýðàì. Ó ïà àòêó 1789 ã. ñôàðì³ðàâà êîðïóñ ³íæûíåðà âîéñêà ÂÊË (³íæûíåðíàÿ ñëóæáà àðì³³, 42 àô³öýðû ³ æà íåðû, ó ò.ë. 20 ì³í ðà ), ïðûçíà àíû ÿãî êàìàíäç³ðàì ó ðàíãó ïàäïàëêî í³êà; ç 13 ñòóäçåíÿ 1792 ã. - ïàëêî í³ê. Óäçåëüí³ à ó âàåííûõ äçåÿííÿõ âîéñêà ÂÊË ó àñ âàéíû Ðàñ³³ ç Ðý ó Ïàñïàë³òàé 1792 ã. Ëåòàì 1793 ã. óâàéøî ó êàíñï³ðàòû íûÿ ãðóïû ˳òâå ³ Áåëàðóñ³, ÿê³ÿ ðûõòàâàë³ ïà ñòàííå. Íàëåæà äà ðàäûêàëüíàé ãðóïî ê³ "â³ëåíñê³õ ÿêàá³íöà ", óçíà àë³ ïàäðûõòî êó ïà ñòàííÿ ³ëüí³. 16 êðàñàâ³êà 1794 ã. ßêóá ßñ³íñê³ çíà àë³ ïà ñòàííå ÂÊË. 24 êðàñàâ³êà 1794 ã. ³ëüíÿ áûëà âûçâàëåíà àä ðàñ³éñê³õ âîéñê, ßñ³íñê³ âàéøî ó ñòâîðàíóþ Íàéâûøýéøóþ ë³òî ñêóþ ðàäó. 3 òðà íÿ 1794 ã. í áû ïðûçíà àíû þ êàìàíäóþ ûì óçáðîåíûì³ ñ³ëàì³ ÂÊË. Ó òðà- í³ 1794 ã. ïðàäóõ³ë³ ïàãðîçó çàíÿööÿ ³ëüí³ ðàñ³éñê³ì³ âîéñêàì³, ÿê³ÿ 7 òðà íÿ 1794 ã. ïàöÿðïåë³ ïàðàæýííå àä ÿãî äûâ³ç³³ êàëÿ â ñê³ Ïàëÿíû Àøìÿíñê³ì ïàâåöå. Áîëüøóþ àñòêó ÿãî äûâ³ç³³ ñêëàäàë³ ñÿëÿíå. Ó 2-é ïàëîâå òðà íÿ äûâ³ç³ÿ ßêóáà ßñ³íñêàãà äçåëüí³- àëà á³òâå ïàä ˳ïí³øêàì³. ßñ³íñê³ àðãàí³çî âà ïàðòûçàíñê³ÿ ýêñïåäûöû³ íà òýðûòîðûþ Ìåíñêàé ãóáåðí³. 29 âåðàñíÿ 1794 ã. áû óçíàãàðîäæàíû Êàñöþøêàì ó Ãàðîäí³ ïÿðñö íêàì "Àé ûíà ñâàéìó àáàðîíöó. Çàã³íó ïðû àáàðîíå Ïðàã³, ïðàäìåñöÿ Âàðøàâû. ³ê³ïåäûÿ. õàïàëà, òàìó ïàäðàáëÿëà ÿø ý ³ ïàøûâàì âîïðàòê³ íà çàêàç. Ïàñòóï³ëà çàâî íà Ìàñêî ñê³ òýêñòûëüíû ³íñòûòóò. Ïîòûì ó àñï³ðàíòóðó ²íñòûòóòà ìàñòàöòâàçíà ñòâà, ýòíàãðàô³³ ³ ôàëüêëîðó. Ó 1968 ãîäçå àáàðàí³ëà êàíäûäàöêóþ äûñåðòàöûþ ïà äàâàåííàé áåëàðóñêàé êí³æíàé ãðàô³öû. Ç 1979 ãîäà çàãàä ûöà íîâàñòâîðàíàãà Ìóçåÿ ñòàðàæûòíàáåëàðóñêàé êóëüòóðû. Ó êàíöû 1960-õ ðàçàì ç àäíàäóìöàì³ íà ëàñíûÿ ñðîäê³ àðãàí³çî âàëà ýêñïåäûöû³ ïà Áåëàðóñ³ äëÿ çá³ðàííÿ ïîìí³êà íàöûÿíàëüíàé êóëüòóðû. Ïîòûì óäçåëüí³ àëà ýêñïåäûöûéíàé äçåéíàñö³ ²íñòûòóòà ìàñòàöòâàçíà ñòâà, ýòíàãðàô³³ ³ ôàëüêëîðó. Òàê³ì ûíàì ïà àëîñÿ ñòâàðýííå çáîðó Ìóçåÿ ñòàðàæûòíàáåëàðóñêàé êóëüòóðû. Äàñëåäàâàëà áåëàðóñêàå ³ ñòàðàæûòíàáåëàðóñêàå âûÿ ëåí àå ìàñòàöòâà. À òàð ìàíàãðàô³³ "Ñòàðàæûòíàáåëàðóñê³ ìàíóìåíòàëüíû æûâàï³ñ Õ²-ÕV²²² ñòñò." (̳íñê, 1986). ³ê³ïåäûÿ.

2 2 Ïàãîíÿ çà ìîâó Çàã³íó Ïàâåë Øàðàìåò Ó ñåðàäó ðàí³öàé 20 ë³ïåíÿ âûí³êó ïàäðûâó ìàøûíû ʳåâå çàã³íó âÿäîìû æóðíàë³ñò, óðàäæýíåö Áåëàðóñ³ Ïàâåë Øàðàìåò. Ìàøûíà çàðâàëàñÿ íà ðàãó âóë³ö Áàãäàíà Õìÿëüí³öêàãà ³ ²âàíà Ôðàíêà íàñóïðàöü ðýñòàðàíà ÌàêÄîíàëüäñ. Ïàâåë Øàðàìåò íàðàäç³ ñÿ 28 ë³ñòàïàäà 1971 ãîäà Ìåíñêó. Ñêîí û òðû êóðñû ã³ñòôàêà ÁÄÓ. Çàòûì ïàñòóï³ íà ôàêóëüòýò ì³æíàðîäíûõ àäíîñ³í Áåëàðóñêàãà ýêàíàì³ íàãà í³âåðñ³òýòà. Äûïëîìíàÿ ïðàöà - àôøîðíû á³çíýñ. Ó ãàäîõ áû à òàðàì ³ âÿäî öàì øòîòûäí âàé àíàë³òû íàé ïðàãðàìû "Ïðàñïåêò" íà Áåëàðóñê³ì òýëåáà- àíí³. Àòðûìà ó 1995 ãîäçå ïðýì³þ Áåëàðóñêàãà ÏÝÍ-öýíòðà ³ìÿ Àëåñÿ Àäàìîâ³ à ÿê íàéëåïøû òýëåæóðíàë³ñò Áåëàðóñ³. Ç æí³ íÿ 1995 äà æí³ íÿ 1996 ãîäà - ãàëî íû ðýäàêòàð "Áåëîðóññêîé äåëîâîé ãàçåòû". Ç âåðàñíÿ 1996 ãîäà - ñóïðàöî í³ê òýëåêàìïàí³³ ÃÐÒ. Ó 1998 ãîäçå àòðûìà ïðýì³þ ̳æíàðîäíàãà êàì³òýòà àáàðîíû æóðíàë³ñòà çà í ñàê ó ðàçâ³öö ñâàáîäû ñëîâà. Íàì³íàíò ïðýì³³ ÒÝÔ² Àêàäýì³³ ðàñåéñêàãà ÒÁ ÿê "íàéëåïøû ðýïàðö ð" 1999 ãîäà, ô³íàë³ñò ÒÝÔ²-2001 ó íàì³íàöû³ "æóðíàë³ñöêàå ðàññëåäàâàííå" çà ô³ëüì "Äç³êàå ïàëÿâàííå". Ó 2002 ãîäçå àòðûìà ïðýì³þ Ïàðëàìåíöêàé àñàìáëå³ ÀÁÑÅ "Çà æóðíàë³ñòûêó ³ äýìàêðàòûþ". Ó 1998 ãîäçå áû àñóäæàíû áåëàðóñê³ì ñóäîì íà äâà ãàäû ìî íà çà ðýïàðòàæ ç áåëàðóñêà-ë³òî ñêàé ìÿæû. Áû çàñíàâàëüí³êàì ³ êààðäûíàòàðàì ïàïóëÿðíàãà ñàéòó "Áåëàðóñê³ ïàðòûçàí". Ó àïîøí³ÿ ãàäû æû ó ʳåâå, ïðàöàâà ó ³íòýðíýò-âûäàíí³ "Óêðà³íñêàÿ ïðà äà", áû âÿäî öàì íà ðàäû "Âåñòè". Ïà ëà Øàðàìåòà ïàõàâàë³ 23 ë³ïåíÿ Ìåíñêó íà Ïà íî íûõ ìîã³ëêàõ ïîáà ç ìàã³ëàé áàöüê³. Âå íàÿ ïàìÿöü! Ç ³íòýðâ³þ êðà³íñêàìó ñàéòó "Ãðàìàäñêàå ðàäû ", ÿêîå Ïàâåë Øàðàìåò äà íàïÿðýäàäí³ ñâà é òðàã³ íàé ã³áåë³ Ëàðûñà Äçåí³ñåíêà: ß 1, 2, 3 ë³ïåíÿ íàâåäàëà Áåëàðóñü, ³ 2 ë³ïåíÿ òàì áû Äçåíü âûøûâàíê³. Äàðý û, òàì í³õòî íå áû àïðàíóòû âûøûâàíê³, ÿê ìû ïðûâûêë³. Õîöü ìû ñëóõàë³ ðàäû, äçå ûíî í³ê³ êàçàë³, íàêîëüê³ âàæíà ³õ íàñ³öü. Àëå, øòî õàðàêòýðíà, æóðíàë³ñòû âÿë³ ðàçìîâó íà áåëàðóñêàé ìîâå, à ñå àäêàçâàë³ ³ì íà ðàñåéñêàé. ûì ãýòà ìîæíà ðàñòëóìà ûöü? Ïàâåë Øàðàìåò: Áåëàðóñêàÿ ìîâà çðàçóìåëàÿ êðà³íöàì, àëå ÿíû ç ÿå ñìÿþööà. ß çà ñ äû êàæó ñâà³ì óêðà³íñê³ì ñÿáðàì: âû àäíîñ³íàõ äà áåëàðóñêàé ìîâû ïàâîäç³öå ñÿáå òàê, ÿê ðàñåéöû - ó àäíîñ³íàõ äà êðà³íñêàé. Àëå øòî äà âûøûâàíê³, ÿ íå âåäàþ, êàìó äçÿêàâàöü - Óêðà³íå ö³ Ïóö³íó. Íàïý íà, Ïóö³íó, òàìó øòî ïàñëÿ àãðýñ³³ Ïóö³íà Êðûìå ³ íà Äàíáàñå áåëàðóñû ñïàëîõàë³ñÿ, ³ ïà àëîñÿ íàöûÿíàëüíàå àäðàäæýííå ïàä êàíòðîëåì äçÿðæàâû. Ãåîðã³å ñê³ÿ ñòóæà ê³ çàìÿí³ë³ ÿáëûíåâûì³ ñòóæêàì³, ç ÿâ³ë³ñÿ âûøûâàíê³ ö³, äàêëàäíåé, "âûøûìàéê³", òàìó øòî ëþäç³ àñöÿðîæí³ àþöü. Ãýòà òàêàÿ âûäóìêà, òàìó øòî "âûøûìàéêà" - ãýòà íå âûøûâàíêà, à òðàôàðýò íà ìàéöû, òàìó øòî âûøûâàíêó íåìàã- ûìà êóï³öü, ³ ëþäç³, ó àñíî íûì ìàëàäûÿ, íàíîñÿöü íà ìàéê³ ãýòûÿ òðàôàðýòû. ² òîëüê³ öÿïåð âûøûâàíê³ âàõîäçÿöü ó ìîäó. Êàë³ Ê³åâå íà Ìàðøû âûøûâàíàê ëþäç³ âûõîäçÿöü ó ñàïðà äíûõ ³ âåëüì³ ïðûãîæûõ âûøûâàíêàõ - ó ìÿíå ñöü óêðà³íñêàÿ âûøûâàíêà, áåëàÿ ïà áåëûì, ãýòà àñàáë³âû øûê - òî Áåëàðóñ³ ëþäç³, ÿê³ÿ ðàíåé õàäç³ë³ âûøûâàíêàõ, ë³ ûë³ñÿ "äç³âàêàì³", àìàòàðàì³ ã³ñòîðû³ ³ ôàëüêëîðó. Àëå öÿïåð ãýòà ñ ìÿíÿåööà. Ëàðûñà Äçåí³ñåíêà: Ó Áåëàðóñ³ ñ ëåòà ç ÿâ³ë³ñÿ ðýêëàìíûÿ ïëàêàòû "Íå ñàðîìåéñÿ ðàçìà ëÿöü ïà-áåëàðóñêó, áåëàðóñêàÿ ìîâà ïðûãîæàÿ". ßíû íàï³ñàíûÿ äçâþìÿ ìîâàì³. Ïàâåë Øàðàìåò: Êàë³ ÿ òîëüê³ ïðûåõà âà êðà³íó ³ ñïðàáàâà ðàçìà ëÿöü íà êðà³íñêàé, òî ïàñòàÿííà æûâà ïîëüñê³ÿ ³ áåëàðóñê³ÿ ñëîâû. À öÿïåð ÿ àñöåé óæûâàþ êðà³íñê³ÿ ñëîâû, íàâàò ó ýô³ðû àìàëü êîæíû äçåíü ûòàþ õâ³ë³í äçåñÿöü íà êðà³íñêàé ÿê³ÿ-íåáóäçü ö³êàâûÿ òýêñòû. Ãýòà êàðàâà àòðûìë³âàåööà, ó ìÿíå âåëüì³ øìàò ïàìûëàê, àëå íå òðýáà áàÿööà ãàâàðûöü. ß òàêñàìà ïðàñÿêíó ñÿ ã³ñòîðûÿé áðàòî Êàïðàíàâûõ, ÿê³ÿ ïà àë³ ðàçìà ëÿöü ïà- êðà³íñêó òîëüê³ 90-õ. À öÿïåð ìîëàäç³ çäàåööà, øòî ÿíû ðàçìà ëÿë³ ïà- êðà³íñêó ç äçÿö³íñòâà. Àëå ãýòà íå òàê. ² ÿíû íàï³ñàë³ öýëóþ ³íñòðóêöûþ àá òûì, ÿê ðóñêàìî íûì âûâó- ûöü óêðà³íñêóþ ìîâó - íà øòî çâÿðòàöü óâàãó, à øòî àáì³íóöü. ² ÿ âåëüì³ ïðàñÿêíó ñÿ ãýòàé ã³ñòîðûÿé. ß æ ó ïðûíöûïå ìàãó íå ãàâàðûöü ïà- êðà³íñêó ýô³ðû, ³ íàâàò íå çâÿðòàöü óâàã³ íà çàêîí, ÿê³ ïðûíÿëà Âÿðõî íàÿ Ðàäà àá 35 àäñîòêàõ óêðà³íñêàãà ìà ëåííÿ ïðàéì-òàéì. Àëå êàë³ ÿ æû ó Ìåíñêó, à ïîòûì ó Ìàñêâå, íÿãëåäçÿ û íà òîå, øòî ÿ âûðàñ ó ñÿì'³ ³íòýë³ãåíöû³, ìû í³êîë³ íå ðàçìà ëÿë³ ïà-áåëàðóñêó, ³ íàøûì àñÿðîääç³ í³õòî íå ãàâàðû ïà-áåëàðóñêó. ² êàë³ ïðûéøëà íåçàëåæíàñöü Áåëàðóñ³, ç ÿâ³ë³ñÿ ëþäç³, ÿê³ÿ ïà àë³ ðàçìà ëÿöü ïà-áåëàðóñêó. ß ³õ àñàì ïàäàçðàâà ó êàí'þíêòóðíàñüö³, òàìó øòî äà ãýòàãà àñó áåëàðóñê³ÿ ïàë³òûê³ ýô³ðû ãàâîðàöü ïà-áåëàðóñêó, à ïà-çà ýô³ðàì ïåðàõîäçÿöü íà ðóñêóþ. Öÿïåð ÿ ïðûçíàþ, øòî íå ìå ðàöû³. Ñ ííÿ ìíå ñîðàìíà çà òàêîå ñíàá³ñöêàå, áàðáàðñêàå ñòà ëåííå äà ðîäíàé ìîâû. Ãýòà òðàãåäûÿ, ó Ìåíñêó âû ïðàêòû íà íå ïà óåöå áåëàðóñêàé ìîâû. Òóò æà, âà Óêðà³íå, ëþäç³ çìàãàþööà çà ðîäíóþ ìîâó, ðàçìà ëÿþöü íà é äîìà, íåêàòîðûÿ ðàçìà ëÿþöü ïðûíöûïîâà òîëüê³ ïà- êðà³íñêó. Ó Áåëàðóñ³ ÿ ïðàñ³ ëþäçåé ãàâàðûöü ñà ìíîé ïà-áåëàðóñêó, êàá ÿ òàêñàìà ìîã óöÿãâàööà ìîâó, àëå ÿíû ñ ðî íà ïåðàõîäç³ë³ íà ðóñêóþ, òàìó øòî ãýòû êóëüòóðíû ñëîé áû âåëüì³ òîíê³. À òóò - íå, íàâàò êàë³ àäç³í áóäçå àñÿðîääç³ ãàâàðûöü íà êðà³íñêàé, à ñå - íà ðóñêàé, í óñ ðî íà íå ïÿðîéäçå íà ðóñêóþ. Òàìó ÿ ïàìÿíÿ ñâà ñòà ëåííå äà âûâó ýííÿ ìîâà. ß àáñàëþòíà ïåðàêàíàíû, øòî òóò òðýáà ãàâàðûöü íà êðà³íñêàé ìîâå ÿê ì³í³ìóì ç ïàâàã³ äà ëþäçåé, ÿê³ÿ òóò æûâóöü. Àíäðýé Êóë³êî : Àêðàìÿ òàãî, ãýòà ñòðàøíà ö³êàâà - øóêàöü àäïàâåäíàñö³ ³ àäðîçíåíí³ íàøûõ ìîâàõ. Ïàâåë Øàðàìåò: ² íå òðýáà áàÿööà. àìó ÿ ïóáë³ íà íàëàäæâàþ ñàáå òàêóþ ëóïöî êó - ûòàþ íà êðà³íñêàé ìîâå? Õîöü ûòàöü òýêñòû ñêëàäàíà, áî ìîâà êí³ã ÿø ý áîëüø ñêëàäàíàÿ, ûì ãóòàðêîâàÿ. Àëå ÿ ñ ðî íà íàñòîéë³âà ûòàþ ãýòûÿ òýêñòû, ïàêàçâàþ û ëþäçÿì, øòî áàÿööà íå òðýáà. ß ë³ ó, øòî íå ñòðàøíà, êàë³ ëþäç³ ïåðàõîäçÿöü íà ñóðæûê (ó áåëàðóñêàé ìîâå ãýòà íàçûâàåööà òðàñÿíêà), ãýòàãà íå òðýáà áàÿööà, ãàëî íàå - ãàâàðûöü. Ó áåëàðóñêàé ìîâå òàêñàìà ñüöü íåêàëüê³ âåðñ³é - íàðêàìà êà (ñàâåöêàÿ âåðñ³ÿ áåëàðóñêàé ìîâû) ³ òàðàøêåâ³öà. Òûÿ æ áðàòû Êàïðàíàâû êàæóöü: "Íå áîéöåñÿ ðàá³öü ïàìûëê³, íå çâÿðòàéöå âàã³ íà òûõ ðàçóìí³êà, ÿê³ÿ âàì ãýòûì³ ïàìûëêàì³ òûêàþöü òâàð. ͳ îãà ñòðàøíàãà". Ìû íå æûâ ì ó ãðàìàäñòâå Íîáåëå ñê³õ ëà ðýàòà ïà ë³òàðàòóðû, ìû æûâ ì ñÿðîä ïðîñòûõ ëþäçåé, ³ ðàçóìíû âàñ çðàçóìåå, à äóðíÿ íå òðýáà ñëóõàöü, ³ íàîãóë íå òðýáà òðûìàöü ³õ ïîáà. Àíäðýé Êóë³êî : ß äà íî íå áû ó Áåëàðóñ³, àëå êàë³ áû ³ ó, ÿê ãàâîðàöü ìÿñöîâûÿ æûõàðû, çà âàæà, øòî àêöýíòó àìàëü íÿìà, ÿê ³ âàñ. À ðàíåé, êàãî í³ âàçüì³, óñå " ýêàë³" ³ "äçåêàë³". Ïàâåë Øàðàìåò: ß âûëó àþ áåëàðóñà ³ æûõàðî Êàçàõñòàíà ïà òûì, ÿê ÿíû ûñòà ãàâîðàöü íà ðóñêàé ìîâå. ßø ý òðîøê³ ï³öåðñê³ÿ ëþäç³ òàê ãàâîðàöü, òàìó øòî ïðàâ³ëüíà ãó àöü óñå öâ ðäûÿ çû íûÿ, àëå ãýòà âûí³ê ðóñ³ô³êàöû³. ßø ý ãàäî ïðàòðûìà ñÿ á ÑÑÑÐ, ³ áåëàðóñû ðàñòâàðûë³ñÿ á ó ðóñê³ì ýòíàñå, à ñëåä çà ³ì³ - ³ êðà³íöû. Ïðàöýñ àäðàäæýííÿ ìîâû âåëüì³ öÿæê³. Ó ìÿíå ñå ìåíñê³ÿ ñÿáðû ïûòàþööà, êàë³ ÿ æî çàãàâàðó ðîäíàé ìîâàé? ß àäêàçâàþ, øòî õóò ýé çàãàâàðó êðà³íñêàé, òàìó øòî âåñü àñ óþ êðà³íñêóþ ìîâó: íà âóë³öû, ó êðàìå, ó ê³íàòýàòðû. ² ÿ æî íà ñòàðöå... Ó Áåëàðóñ³ áåëàðóñêàé ÿ íå óþ. ² ìàëàäûÿ ëþäç³, ÿê³ÿ öÿïåð ñïðàáóþöü ãàâàðûöü íà áåëàðóñêàé ìîâå, çäçÿéñíÿþöü ïîäçâ³ã. Íà ðàäû ³ òýëåáà àíüí³ ñå ãàâîðàöü ïà-áåëàðóñêó, àëå ãýòàãà íå äàñòàòêîâà, òàìó øòî ãýòàé ìîâû íÿìà æûöö³... Àíäðýé Êóë³êî : Áåëàðóñêàÿ ìîâà àá'ÿäíî âàå ö³ ðàç ÿäíî âàå? Ïàâåë Øàðàìåò: Ó Áåëàðóñ³ íÿìà ïàäçåëó íà ðýã³- íû, ÿê âà Óêðà³íå. Ñàìû çàõîäí³ ðýã³ í Áåðàñöå - âåëüì³ ïðàðàñåéñê³, ïî íà ³öåáñêàé âîáëàñö³ àáî ïî äçåíü Ãîìåëüñêàé âîáëàñö³ - ïðàáåëàðóñê³ÿ. Óñ³õ óïàðòûõ, ÿê³ÿ ãàâîðàöü ïà-áåëàðóñêó, ìû íàçûâàåì "àïàíòàíûì³" àáî "çìàãàðàì³". Ó ìàéãî ïðûÿöåëÿ æîíêà - ëåêàð, ³ ÿå àäç³íàé áýéäæûê áû íà áåëàðóñêàé ìîâå, à íÿäà íà ÿø ý òðû æàí ûíû çàõàöåë³ çðàá³öü òàêñàìà. Òàìó ñöü øàíåö. Âÿäîìà, ìîâà - ãýòà íå ñ, êàë³ ìû ãàâîðûì ïðà ëþáî äà ðàäç³ìû, ³ âà Óêðà³íå ðóñêàìî íûõ ïàòðû òà íå ìåíø, ûì óêðà³íñêàìî íûõ. Ìû áà ûì, ÿê íà ñõîäçå êðà- ³íû çìàãàþööà çà òýðûòàðûÿëüíóþ öýëàñíàñöü Óêðà³íû òûì ë³êó ³ ëþäç³, ÿê³ÿ ãàâîðàöü íà ðóñêàé ìîâå. Òàê ³ Áåëàðóñ³. ß ñïàäçÿþñÿ, øòî öÿãà äà ðîäíàé ìîâû Áåëàðóñ³ ïàä ö³ñêàì ã³ñòîðû³ ³ àáñòàâ³í íå çí³êíå. ² äçÿêóé óêðà³íöàì çà òîå, øòî ïðàç Óêðà³íó ÿ âÿðíó ñÿ äà ñâà é ðîäíàé ìîâû. Ðàäû Ñâàáîäà. Àïîøí³ àðòûêóë Ïà ëà Øàðàìåòà ÓÐÎʲ ÓÊÐÀ²ÍÑÊÀÉ Ìíå ñîðàìíà, øòî ÿ ïàäàçðàâà áåëàðóñêàìî íûõ ó íÿø ûðàñö³ ³ êàí'þíêòóðíàñö³ Óêðà³íñê³ ã³ñòîðûê, íåõòà Ðàñö³ñëà Ìàðòûíþê, ïóáë³êàâà ïîñò ïðà áåëàðóñà, áåëàðóñê³õ òóðûñòà ó Áàëãàðû³, ïðà òîå, ÿê ìû ç âàì³ í³çêà òðûìàåì ãàëàâó ³ ñòàðàåìñÿ íå âûäçÿëÿööà ç íàòî ïó òóðûñòà ñâà³ì³ íàöûÿíàëüíûì³ ðûñàì³. ß íå ëþáëþ àáàãóëüíåííÿ, òàìó òýêñò Ðàñö³ñëàâà íå öÿãíå íà ñóð' çíàå ñàöûÿëàã³ íàå äàñëåäàâàííå. Íå äà êàíöà çðàçóìå à òàð õàðàêòàð áåëàðóñà. Àäíàê íåøòà âàæíàå ³ òûïîâàå ïàâîäç³íàõ áåëàðóñà í àäðàçó àä ó. Ïàðàäàê ó íàñ óçâåäçåíû àáñàëþò, ³ íàì ñàì³ì ïàäàáàåööà, êàë³ íàñ íàçûâàþöü, íàïðûêëàä, íåìöàì³ Óñõîäíÿé Å ðîïû. Ëóêàøýíêó äà ïý íàãà àñó ïàäàáàëàñÿ íàçûâàöü áåëàðóñà "ðóñê³ì³ ñà çíàêàì ÿêàñö³". Ãàëî íàå, øòî ê³íóëàñÿ âî û êðà³íöó ³ çà âàæàþöü óñå çàìåæí³ê³, íàâåäâàþ û Áåëàðóñü àáî ðàçìà ëÿþ û ç áåëàðóñàì³ äçå-íåáóäçü, ãýòà òîå, øòî ìû, áåëàðóñû, ñòðàöiëi ñâàþ ðîäíóþ ìîâó. ͳõòî íå ðàçìà ëÿå ïàáåëàðóñêó, à êàë³ ³ ðàçìà ëÿå, òî íà ÿãî ãëÿäçÿöü àáî ç ïàäàçðýííåì, àáî ñà çäç³ ëåííåì, ðýäêà - ç ñ³ìïàòûÿé. Ïðûíàìñ³, òàê áûëî ÿø ý íÿäà íà. Ìàëàäûÿ ëþäç³ ðàç çà ðàçàì ñïðàáóþöü ïàëàìàöü ãýòû ñòàëû ïàðàäàê, ÿíû ïà- ûíàþöü ðàçìà ëÿöü íà áåëàðóñêàé, àëå ïîòûì ñòàëåþöü ³ ïåðàõîäçÿöü íà ðóñêóþ. ßê óñå. Öÿæêà æ äî ãà áûöü áåëàé âàðîíàé. Ïðûêëàäà ïðûâîäç³öü íå áóäó, âû âåäàåöå òàê³õ ëþäçåé íå ãîðø çà ìÿíå. Ìàå ìåíñê³ÿ ñÿáðû çàðàç äç³âÿööà, øòî ÿ øìàò âûêàðûñòî âàþ øòîäç ííûì ìà ëåíí³ êðà³íñê³õ ñëî ³ êðà- ³íñê³õ âûðàçà, øòî äóìê³ ñâàå ÿ ìàãó æî âûêàçàöü ïà- êðà- ³íñêó. ßíû ïûòàþööà ìÿíå, êàë³ æ íàðýøöå ÿ ïåðàéäó íà áåëàðóñêóþ. Íå âåäàþ Ó Ê³åâå ÿ àìàëü óâåñü àñ çíàõîäæóñÿ âà êðà³íàìî íûì àñÿðîäêó, à Ìåíñêó íàâàò ë³äàðû àïàç³öû³, àäãàâàðû øû ýô³ðû íà áåëàðóñêàé, ó æûöö³ ïåðàõîäçÿöü íà ðóñêóþ. Ïðàæû áû Ñàâåöê³ Ñàþç ÿø ý ãàäî ³ áåëàðóñû ÿê íàöûÿ öàëêàì ðàñòâàðûë³ñÿ á ó ðóñê³ì ýòíàñå. Çà ³ì³ ñûøë³ á ó öåíü ã³ñòîðû³ ³ êðà³íöû. Ë ñ äà íàðîäàì øàíåö çàõàâàööà. Âà êðà³íöà ãýòà àòðûìë³âàåööà ëåïø, ó áåëàðóñà - ñêëàäàíåé. Ç äçÿö³íñòâà ÿ áû àääçåëåíû àä áåëàðóñêàé ìîâû ïðàâ³ëàì³ íàøàãà ãðàìàäñòâà. ß âûðàñ ó äîáðàé ñÿì'³ àäóêàâàíûõ ëþäçåé, íàâóêî öà ³ ûíî í³êà. Àëå ìû í³êîë³ íå ðàçìà ëÿë³ íà áåëàðóñêàé ìîâå. ͳõòî âàêîë íàñ íå ðàçìà ëÿ íà áåëàðóñêàé. Ïîòûì, ïàçíåé, ÿ ñàì áû àäýïòàì ³äý³, øòî íå òðýáà íàâÿçâàöü ëþäçÿì ìîâó ³ ïàñìåéâà ñÿ ç óïàðòàñö³ òûõ, õòî ïðàöÿãâà ðàçìà ëÿöü íà áåëàðóñêàé. ß ïàäàçðàâà ³õ ó íÿø ûðàñö³ ³ íàâàò êàí'þíêòóðíàñö³. ß ³ öÿïåð ñöâÿðäæàþ, øòî ñàïðà äíûì³ ïàòðû òàì³ Áåëàðóñ³ ìîãóöü áûöü ³ ëþäç³, ÿê³ÿ íå ãàâîðàöü ïà-áåëàðóñêó, ÿê àáàðàíÿþöü Óêðà³íó ðóñêàìî íûÿ ñàëäàòû. Àäíàê ñ ííÿ ìíå ñîðàìíà çà òûÿ äóìê³. Æûöö âà Óêðà³íå çìÿí³ëà ìà ñòà ëåííå äà ðîäíàé ìîâû. ß ñ àñöåé ïåðàõîäæó íà êðà³íñêóþ, õàé ÿíà ³ ãó ûöü ó ìÿíå êàðàâà, àëå ÿ æûâó óêðà³íàìî íûì àñÿðîääç³. Ñïà àòêó âû êàæàöå ïà- êðà- ³íñêó ç-çà ïàâàã³ äà òûõ ëþäçåé, õòî ïîáà ç âàì³. Ïàñëÿ ãýòà ðîá³ööà ûìñüö³ íàòóðàëüíûì. Âû ìîæàöå íå ëþá³öü êðà³íñêóþ ìîâó. Ó ðýøöå ðýøò æûõàðû Ëüâîâà ö³ ²âàíà- Ôðàíêî ñêà òàêñàìà íå ëþáÿöü ðóñêóþ. Àëå ÿíû àäêàçâàþöü âàì íà ðóñêàé, ÿíû âåäàþöü ðóñêóþ. Êàë³ âû ïàëÿê ö³ ðóñê³, òî í³õòî íå ïàâ³íåí ïàòðàáàâàöü àä âàñ ëþáîâ³ äà áåëàðóñêàé ìîâû, àëå âàñ àäêðûþööà äàäàòêîâûÿ ìàã ûìàñö³, êàë³ âû çàãàâîðûöå ïàáåëàðóñêó. Âà Óêðà³íå, êàë³ âû õî àöå äàñÿãíóöü ñàïðà äíàãà ïîñïåõó, òî ïàâ³ííû ðàçóìåöü, ãàâàðûöü ³ ï³ñàöü íà äçâþõ ìîâàõ. Óñå ûíî í³ê³ òàì àáàâÿçàíû ìåöü çíîñ³íû ïà- êðà- ³íñêó. Êàë³-íåáóäçü ³ Áåëàðóñ³ ñâàáîäíàå âàëîäàííå äçâþìÿ ìîâàì³ (íå âåäàííå ³ ìåííå ïðà ûòàöü ïàðó ñòàðîíàê, à ìåíàâ³òà âàëîäàííå ³ àêòû íàå âûêàðûñòàííå) ñòàíå íîðìàé. ß æûâó ʳåâå æî ïÿòû ãîä. ß íå çá³ðàþñÿ ìÿíÿöü ãðàìàäçÿíñòâà ³ íå äàþ ç ñÿáå êðà³íöà. Ãýòàãà í³õòî ³ íå ïàòðàáóå. Àëå ÿ áà ó, ÿê øìàò ëþäçåé áåðàæë³âà ñòàâ³ööà äà ñâà é ðîäíàé, óêðà³íñêàé, ìîâû, øòî ïà ûíàþ ³ ñàì ïåðàõîäç³öü íà êðà³íñêóþ. ß æî àìàëü óñ ðàçóìåþ, àëå ÿø ý íå êàæó. ß ïà ðàí³öàõ âÿäó ïðàãðàìó íà àäíîé ç óêðà³íñê³õ ðàäû ñòàíöûé ³ êîæíû äçåíü ó ýô³ðû ûòàþ ïà 10 õâ³ë³í íà êðà³íñêàé ìîâå. ß íå áàþñÿ ðàá³öü ïàìûëê³ ³ âûãëÿäàöü ñìåøíûì. Íå áîéöåñÿ ³ âû, ðàçóìíûÿ ëþäç³ âàñ çðàçóìåþöü ³ ïàäòðûìàþöü, à äóðíÿì ³ òëóìà ûöü í³ îãà íå òðýáà. Äóðíÿ íàîãóë íå ïàâ³ííà áûöü ïîáà ç íàì³. Íÿäà íà ÿ áû ó Ìåíñêó, çàéøî ó êí³ãàðíþ ³ êóï³ ïàäðó í³ê áåëàðóñêàé ìîâû Ãàë³íû Ìûöûê. Íå âåäàþ àìó, àëå ïðîñòà âåëüì³ ìîöíà çàõàöåëàñÿ ÿãî êóï³öü. belaruspartisan.org. à ã ³ ð â ï ç â ñ ï ñ à ì á ì ð Ì Ï á ç ö í ä à ã ä Ñ ³ Ê ³ ð ë í à í Á

3 Ïàãîíÿ çà ìîâó 3 Òðû ã³ñòàðû íûÿ ýïîõ³ àäíîé êí³çå 20 ë³ïåíÿ ˳äñêàé ðà ííàé á³áë³ÿòýöû ³ìÿ ßíê³ Êóïàëû àäáûëàñÿ ïðýçåíòàöûÿ êí³ã³ ë³äñêàãà êðàÿçíà öà Ëåàí³äà Ëà ðýøà "Ïà ñòàí- û äóõ". Ãýòà ñ ìàÿ êí³ãà à òàðà. Ó é, ãðóíòóþ ûñÿ íà øìàòë³ê³õ, óæî ðàíåé äðóêàâàíûõ ³ àðõ³ íûõ ìàòýðûÿëàõ, íà ï³ñüìîâûõ óñïàì³íàõ óäçåëüí³êà ³ ñâåäêà ïàäçåé, à òàð ðàñêàçâàå àá âàéíå 1812 ãîäà ³ ïà ñòàííÿõ 1831 ³ 1863 ãàäî ó ðàçðýçå ˳ä ûíû. Íà ïðýçåíòàöû³ êí³ã³ ïðûñóòí³ àë³ ðàáîòí³ê³ á³áë³ÿòýê³, êðàÿçíà öû ³ ïðîñòà òûÿ, êàãî ö³êàâ³öü ã³ñòîðûÿ ˳äñêàé çÿìë³. Ñïà àòêó íåêàëüê³ ñëî àá à òàðû êí³ã³. Ëåàí³ä Ëà ðýø - à òàð êàëÿ ñîòí³ ã³ñòàðû íûõ àðòûêóëà, ñÿì³ êí³ã, çàñíàâàëüí³ê ³ àäì³í³ñòðàòàð ïåðøàãà Áåëàðóñ³ ã³ñòàðû íàãà ³íòýðíýòñàéòà - "Pawet". Äçÿêóþ û øìàòë³ê³ì ã³ñòàðû íûì ïðàöàì Ëåàí³äà Ëÿâîíöüåâ³ à âåðíóòû ç çàáûööÿ ìíîã³ÿ ³ì íû ðàäæýíöà íå òîëüê³ Ë³ä- ûíû, àëå ³ ñ é Ãàðàäçåíø ûíû - äçåÿ î íàâóê³ ³ êóëüòóðû, ïðàäñòà í³êî óëàäû ³ äóõàâåíñòâà, óäçåëüí³êà ãðàìàäñê³õ ðóõà ³ ñàöûÿëüíûõ õâàëÿâàííÿ. Âÿäîìàñöü Ëåàí³äà Ëà ðýøà ÿê Ëåàí³ä Ëà ðýø Ïà ñòàíöê³ ã³ìí Ç äûìàì ïàæàðà... ó ïåðàêëàäçå Ñòàí³ñëàâà Ñóäí³êà ûòàå Àëåã Ëàçî ñê³ êðàÿçíà öà äà íî ïåðàñÿãíóëà ìåæû ˳ä ûíû ³ íàâàò Ãàðàäçåíø ûíû. - Çàäóìêà êí³ã³ "Ïà ñòàí û äóõ" óçí³êëà ìÿíå ÿø ý 2010 ãîäçå, íà ïàðîçå þá³ëåÿ òðîõ ïàäçåé - âàéíû 1812 ãîäà (2012) ³ äâóõ ïà ñòàííÿ (2011 ³ 2013), - ðàñêàçâàå Ëåàí³ä Ëÿâîíöüåâ³. - Çá³ðàþ û ³íôàðìàöûþ, ïàãëûáëÿþ- ûñÿ òýìó, ÿ âûâó à ã³ñòàðû íóþ ë³òàðàòóðó, ïðàöàâà ó Ãàðàäçåíñê³ì àðõ³âå, êàíñóëüòàâà ñÿ ç ïðàôåñ³éíûì³ ã³ñòîðûêàì³. Íàçâó êí³ã³ - "Ïà ñòàí û äóõ" - ïàäêàçà ìíå ë³äñê³ êðàÿçíàâåö, ïàýò, ðýäàêòàð àñîï³ñà "˳äñê³ ëåòàï³ñåö" Ñòàí³ñëà Ñóäí³ê. ßê àäçíà àëàñÿ àñ ïðýçåíòàöû³, àï³ñâàåìûÿ êí³çå ïàäçå³ - âûçíà àëüíûÿ âåõ³ ã³ñòîðû³ ˳ä ûíû ³ ñ é Áåëàðóñ³ XIX ñòàãîääçÿ, áàðàöüáû áåëàðóñà çà íåçàëåæíàñöü ñâàéãî êðàþ. Ðàçâ³öö òîé ö³ ³íøàé ã³ñòàðû íàé ïàäçå³ ïàêàçàíà àä ñàìàãà ÿå çàðàäæýííÿ äà òûõ íàñòóïñòâà, ÿê³ÿ ÿíà ìåëà äëÿ ˳äñêàé çÿìë³, äëÿ ñ é Áåëàðóñ³. Àñàáë³âà ïàäðàáÿçíà ðàñêàçâàåööà ïðà ïàäçå³ ïà ñòàííÿ 1863 ãîäà. Äëÿ ˳ä ûíû ãýòûÿ ïàäçå³ àñàöûþþööà ïåðøóþ àðãó ç ³ìåì Ëþäâ³êà Íàðáóòà - êàìàíäç³ðà ïåðøàãà íà òýðûòîðû³ Áåëàðóñ³ ïà ñòàíöêàãà àääçåëà òûõ àñî. Äàðý- Àäç³í ç íàéñòàðýéøûõ êðàÿçíà öà ˳äû Ñòàí³ñëà Óøàêåâ³ Ïà ñòàíöê³ÿ ïåñí³ ñïÿâàå Ñÿðæóê àðíÿê Ëåàí³ä Ëà ðýø. Ïà ñòàí û äóõ. 1812, 1831, 1863 ãàäû íà ˳ä ûíå. Ãðîäíà: Þðñàïðûíò, ñ.: ³ë. Êîæíû íàðîä ìàå ñâà é ã³ñòîðû³ ïàäçå³, ÿê³ì³ í ãàíàðûööà. Íà ãýòûõ íåâÿë³ê³õ ïà àñå ýï³çîäàõ ì³íóëàãà âûõî âàþööà íîâûÿ ïàêàëåíí³ ãðàìàäçÿí, ÿíû êëþ àíû êàíòýêñò äçÿðæà íàé ³äýàëîã³³, íà ³õ ïðûêëàäàõ ôàðì³ðóåööà ã³ñòàðû íàÿ ïàìÿöü íàðîäà. Íå âûêë³êàå ñóìíåííÿ, øòî ïàäîáíûì³ âûçíà àëüíûì³ ìîìàíòàì³ àé ûííàé ã³ñòîðû³ Õ²Õ ñò. áûë³ íàöûÿíàëüíà-âûçâîëüíûÿ ïà ñòàíí³ ³, ó ïåðøóþ àðãó, ïà ñòàííå 1863 ã. Ó àïîøí³ÿ äâà äçåñÿö³ãîääç³ íåçàëåæíàé ã³ñòîðû³ Áåëàðóñ³ òýìàòûêà ïàäçåé 1812, 1831 ³ 1863 ãàäî ïà àëà êóäû áîëüø àêòû íà ðàñïðàöî âàööà íàøàé ã³ñòàðû íàé íàâóêàé. Çà ãýòû àñ áûë³ çðîáëåíû ñïðîáû ³õ íîâàé àöýíê³ ³ ³íòýðïðýòàöû³, ñòâîðàíû íåêàëüê³ àáàãóëüíÿþ ûõ ïðàö ïà äàäçåíàé ïðàáëåìàòûöû, âûäàäçåíû øýðàã çáîðí³êà ïà âûí³êàõ òýìàòû íûõ êàíôåðýíöûé. Àëå íÿãëåäçÿ û íà âåñü ïàñòóïàëüíû ðóõ íàïåðàä ó âûâó ýíí³ ãýòûõ ìîìàíòà íàøàé ã³ñòîðû³, òóò ïà-ðàíåéøàìó çàñòàåööà øìàò "áåëûõ ïëÿìà ". Àäíûì ñà ñïîñàáà âûðàøýííÿ òûõ ïûòàííÿ, øòî ïà ñòàë³ íà øëÿõó âûâó ýííÿ ãýòûõ ïàäçåé, ç'ÿ ëÿåööà ðàñïðàöî êà ðýã³ÿíàëüíàé ã³ñòîðû³. Ìåíàâ³òà ïàäîáíû ïàäûõîä äàçâàëÿå í³áûòà ïðàç ïàâåë³ àëüíàå øêëî ïàáà ûöü òîå, àãî çàçâû àé íå â³äàöü ó àêàäýì³ íûõ âûäàííÿõ ³ ïðàöàõ ïðàôåñ³éíûõ ã³ñòîðûêà. ßê âÿäîìà, íà ìåñöû áûâàå ïðàñöåé ðàçàáðàööà ç íåéêàé ïðàáëåìàé, óáà ûöü ÿå ñïåöûô³êó, ûì ç äàë ê³õ êàá³íåòà. Ó äàäçåíàé êí³çå ïðàäñòà ëåíû íàðûñû ã³ñòîðû³ ˳ä ûíû ³ ÿå æûõàðî ó áàðàöüáå çà íåçàëåæíàñöü ñâàéãî êðàþ, ñóïðàöü ðàñåéñêàãà ïàíàâàííÿ. Àá'åêòàì à òàðñêàé çàö³êà ëåíàñö³ áûë³ àáðàíû ïàäçå³, çâÿçàíûÿ ç âàéíîé 1812 ã. ³ ïà ñòàííÿì³ 1831 ³ 1863 ãã. Ôðàíêà-ðàñåéñê³ êàíôë³êò 1812 ã. íåëüãà ë³ ûöü íàöûÿíàëüíà-âûçâîëüíûì ïà ñòàííåì ó òðàäûöûéíûì ñýíñå ãýòàãà ñëîâà. Õóò ýé çà ñ, í òðàïëÿå ïàä äàäçåíàå âûçíà ýííå ç ïóíêòó ãëåäæàííÿ òûõ íàäçåé, ÿê³ÿ ïàäàðûëà äëÿ æûõàðî íàøàãà êðàþ ãýòàÿ ïàäçåÿ. Òîé ýíòóç³ÿçì, ç ÿê³ì ìíîã³ÿ ñóàé ûíí³ê³ ïðû- ûí³ñÿ äà àäíà ëåííÿ áûëîé äçÿðæà íàñö³, ³õ óäçåë ó áàÿâûõ äçåÿííÿõ äàçâàëÿå íàì ñ ííÿ ïàñòàâ³öü ãýòóþ ïàäçåþ øýðàã ³íøûõ, çâÿçàíûõ ç áàðàöüáîé çà íåçàëåæíàñöü. Øòî òû ûööà íåïàñðýäíà ïà ñòàííÿ 1831 ³ 1863 ãàäî, òî à òàð íå àáìÿæî âà òýðûòàðûÿëüíûÿ ìåæû ñâàéãî äàñëåäàâàííÿ âûêëþ íà ˳äñê³ì ðýã³ íàì. Äçåëÿ ëåïøàãà ðàçóìåííÿ ëîã³ê³ ðàçâ³ööÿ ïàäçå³, âûëó ýííÿ ïý íàé ÿå òýðûòàðûÿëüíàé ñïåöûô³ê³ ³ ïàðà íàííÿ ç ³íøûì³ çåìëÿì³. Çìåñò ³, àäïàâåäíà, ìàòýðûÿë êîæíàãà ç ðàçäçåëà ïàäïàðàäêàâàíû çàäà û ñåáàêîâàãà àñâÿòëåííÿ ðàçâ³ööÿ òàãî ö³ ³íøàãà ïà ñòàííÿ àä ñàìàãà ÿãî çàðàäæýííÿ àæ äà òûõ íàñòóïñòâà, ÿê³ÿ ÿíî ìåëà ÿê äëÿ Áåëàðóñ³ öýëûì, òàê ³ äëÿ ˳ä ûíû ïðûâàòíàñö³. Àäíûì ç íåñóìíåíûõ äàäàòíûõ áàêî äàäçåíàãà âûäàííÿ ç'ÿ ëÿåööà äîñûöü øûðîêà ïðàäñòà ëåíàÿ ãàëåðýÿ ë³äçÿí - óäçåëüí³êà òûõ ïàäçåé. Íà æàëü, íåêàòîðûÿ ç òûõ àñîá ñ ííÿ íàñ íåñïðàâÿäë³âà çàáûòûÿ. Òàìó ³õ ïðûñóòíàñöü íà ñòàðîíêàõ íàðûñà, íåâÿë³ê³ÿ á³ÿãðàìû âûãëÿäàþöü âåëüì³ äàðý û. Ó ñâà³ì áà àíí³ òàãî, øòî àäáûâàëàñÿ íà ˳ä ûíå òûÿ àñû, à òàð äàë ê³ àä ³äý³ ìàíàïàë³çàöû³ àäíàãî íåéêàãà ïóíêòó ãëåäæàííÿ íà ñå òûÿ ïàäçå³. Àäíîé ç ãàëî íûõ àäìåòíàñöÿ íàðûñà ç'ÿ ëÿåööà ïðûñóòíàñöü ó ³õ ïîãëÿäà ðîçíûõ áàêî êàíôë³êòó. Ç àäíàãî áîêó ãýòà ðàñåéñê³ÿ àô³öýðû ³ öûâ³ëüíûÿ ûíî í³ê³ öàðñêàé àäì³í³ñòðàöû³, à ç ³íøàãà - ïðàäñòà í³ê³ ñóïðàöüëåãëàãà ëàãåðó, ìÿñöîâûÿ æûõàðû. Àñàáë³âà êàøòî íûì³, íà íàøó äóìêó, ç'ÿ ëÿþööà ñïàì³íû, ó ÿê³õ õàðàêòàðûçóåööà òàÿ àáñòàíî êà, øòî ïàíàâàëà ˳äçå íàïÿðýäàäí³ âûáóõó ïà ñòàííÿ 1863 ã. Ó ³õ àäëþñòðàâàíû íå ñòîëüê³ ïàë³òû- íûÿ, êîëüê³ øòîäç ííûÿ àäìåòíàñö³ òàãà àñíàãà æûööÿ ãýòàãà ãîðàäà ³ íàâàêîëüíàãà ðýã³ íà. Äàäçåíàå âûäàííå àäðàñàâàíà ñ³ì, õòî ö³êàâ³ööà ã³ñòîðûÿé ˳ä ûíû, à òàêñàìà ì³íóëûì íàøàé êðà³íû. À.Ð. Ðàäçþê, êàíäûäàò ã³ñòàðû íûõ íàâóê. Ïàä àñ ïðýçåíòàöû³ û, ó àääçåëå Íàðáóòà çìàãà ñÿ ³ áàöüêà áåëàðóñêàé íàöû³ Ôðàíö³øàê Áàãóøýâ³ (ÿãî ïà ñòàíöê³ øëÿõ òàêñàìà ïàêàçàíû êí³çå). À âîãóëå, ãàëåðýÿ ë³äçÿí-óäçåëüí³êà òûõ ïàäçåé ó êí³çå âåëüì³ áàãàòàÿ. À òàð ãðóíòóåööà âûêëþ íà íà ôàêòàõ ³ íå âûêàçâàå, íå íàâÿçâàå ûòà ó ñâîé àñàá³ñòû ïóíêò ïîãëÿäó íà ïàäçå³. Ó íàðûñàõ ïàäàäçåíû ïîãëÿäû ðîçíûõ áàêî êàíôë³êòó: ðàñ³éñê³õ öàðñê³õ àô³öýðà ³ ûíî í³êà - ç àäíàãî áîêó, óäçåëüí³êà ³ ïðûõ³ëüí³êà ïà ñòàííÿ - ç äðóãîãà. Òàê³ì ûíàì, ûòà ó äàåööà ìàòýðûÿë äëÿ ñóïàñòà ëåííÿ, àíàë³çó, ðîçäóìó. À ÿø ý - à òàð ó ñâà³ì äàñëåäàâàíí³ íå àáìÿæî âàåööà òîëüê³ Ë³ä ûíàé. ßê àäçíà àå à òàð ïðàäìîâû, êàíäûäàò ã³ñòàðû íûõ íàâóê Àëÿêñàíäð Ðàäçþê, "äçåëÿ ëåïøàãà ðàçóìåííÿ ëîã³ê³ ðàçâ³ööÿ ïàäçå³ ³ì øûðîêà âûêàðûñòî âàþööà äàäçåíûÿ, øòî òû àööà ³íøûõ, ñóñåäí³õ àáøàðà " (íàïðûêëàä, íàðûñ "Àøìÿíñêàÿ ðàçíÿ" ðàçäçåëå "Ïà ñòàííå 1831 ãîäà", íàðûñ "Ïàäçå³ Ãðîäíå" ðàçäçåëå "Ïà ñòàííå 1863 ã. íà ˳ä ûíå" ³ ã. ä.). Äàïà íåííÿì³ äà ðàçäçåëà êí³ã³ ñëóæàöü òðàïíûÿ ýï³ãðàôû, òýêñòû ïåñåíü òûõ àñî, ñï³ñû ìà íòêà, êàíô³ñêàâàíûõ âà äçåëüí³êà ïà ñòàííÿ. Êí³ãà Ëåàí³äà Ëà ðýøà "Ïà ñòàí û äóõ" óæî ïàïî í³ëà ôîíäû ë³äñê³õ á³áë³ÿòýê. Ýëåêòðîííû âàðûÿíò êí³ã³ äà êàíöà áÿãó àãà ãîäà ïàâ³íåí ç'ÿâ³ööà ²íòýðíýöå. Óäçåëüí³ê³ ïðýçåíòàöû³ ñïàäçÿþööà, øòî ÿíà, ÿê ³ ïàïÿðýäí³ÿ êí³ã³ à òàðà, áóäçå çàïàòðàáàâàíà ûòà àì³ - ó ïåðøóþ àðãó òûì³, õòî ö³êàâ³ööà ã³ñòîðûÿé ˳äñêàãà êðàþ, ì³íóëûì Áåëàðóñ³. Àëÿêñàíäð ÌÀÖÓËŲ.

4 4 Ïàãîíÿ çà ìîâó ˳äñê³ÿ ìàéñòðû ñëîâà ãàñöÿõ ó âàðòàâûõ ìÿæû Ñàïðà äíûì äí ì ïàýç³³ ñòàëà ì³íóëàÿ íÿäçåëÿ ˳äñê³ì ïàìåæàòðàäçå. Ó ðàìêàõ Ãîäà êóëüòóðû ïàìåæàòðàä çàïðàñ³ ó ãîñö³ ë³òàðàòàðà - ñÿáðî ë³òàá'ÿäíàííÿ "Ñóêâåööå" ïðû ðýäàêöû³ "˳äñêàé ãàçåòû", êàá ÿíû âûñòóï³ë³ ïåðàä âàéñêî öàì³ òýðì³íîâàé ñëóæáû. Ñóêâåööå öû çàïðàøýííå ç ðàäàñöþ ïðûíÿë³. Ñóñòðý à ³õ ç ìàëàäûì³ ïàìåæí³êàì³ Íàâ³íû Ãåðìàí³³ ßê íåìöû ïðàñî âàþöü íîâûÿ òýõíàëîã³³, ³ øòî ðîáÿöü áåëàðóñû (Çàêàí ýííå. Ïà àòàê ó ïàïÿð. íóìàðàõ.) ßê³ÿ ÿíû, íÿìåöê³ÿ àãðàãàðàäê³ Íÿìåöêàÿ â ñêà ³ áåëàðóñêàÿ - êàðäûíàëüíà ðîçíûÿ. Òàì íÿìà êàëãàñà ³ "íà àëüñòâà". Êîæíû ñàì ïðà ñÿáå äáàå, àëå êîæíû ³ äîáðà ìàå. Íåìàã ûìà ÿâ³öü, êàá ïà íÿìåöêàé â ñöû áî òàë³ñÿ ï'ÿíûÿ ðàáî ûÿ. Òóò â ñêà - ãýòà ìåñöà äëÿ æûööÿ. Øìàò õòî ïðàöóå ãîðàäçå, àëå áàãàòà ³ ôåðìåðà. Ó êîæíàé â ñöû ñöü ñâîé áàð ³ ãàòýëü ûê, äçå ñöü ³ âàé-ôàé, ³ çû ë³âûÿ ñóïðàöî í³ê³, ³ íóìàðû, äà ÿê³õ ÿø ý íå êîæíû ãàòýëü ó áåëàðóñê³ì ðàéöýíòðû äàöÿãíå. ²ìêë³âà ðàçâ³âàåööà àãðàòóðûçì. ² íå ñêàçàöü, øòî ñå íÿìåöê³ÿ êðàÿâ³äû ïðûãàæýéøûÿ çà íàøûÿ. Ïðîñòà íåìöû áÿðóöü ñýðâ³ñàì ³ ïàâàãàé äà êë³åíòà. Òûïîâû äîì ó â ñöû ç ñîíå íûì³ ïàíýëÿì³ íà äàõó. ²ëþñòðàöûéíàå ôîòà. ñòâàì ïðàäýêëàìàâàöü ûéíåáóäçü òâîð. Òàê, ïåñí³ íà âåðøû áåëàðóñê³õ êëàñ³êà âûêàíà ïàä ã³òàðó áàðä Ñÿðãåé àðíÿê, "Áàëàäó ïðà áåëàðóñêóþ øêîëó" ë³äñêàãà ïàýòà Ñòàí³ñëàâà Ñóäí³êà ³ êàìïàç³öûþ "Ãýòà êàõàííå" ç òâîðà Óëàäç³ì³ðà Ìàÿêî ñêàãà ³ Æàêà Ïðýâåðà (âà ëàñíûì ïåðàêëàäçå íà áåëàðóñêóþ ìîâó) âûêàíà ìàñòàê-ïàñòàíî ø ûê ˳äñêàãà íàðîäíàãà äðàìàòû íàãà òýàòðà Àëåã Ëàçî ñê³. Áûëî áà íà, øòî âû- Ãðàô Ó Ãåðìàí³³ íå áûëî ïàãàëî íàãà âûí³ø ýííÿ àðûñòàêðàòû íûõ ðîäà ³ ³õ óëàñíàñö³. Òàìó çàéñö³ ãîñö³ äà ñàïðà äíàãà ãðàôà ÿãîíû ìà- íòàê - çâû àéíàÿ ñïðàâà. Ïðûíàìñ³, à òàð ïàáûâà ó òàê³õ ãàñöÿõ. Âÿäîìà, ñ ííÿ àðûñòàêðàòû íû òûòóë íå äàå í³ÿê³õ âûãàäà ó æûöö³, à ïîáûò ñó- àñíàãà àðûñòàêðàòà íå ðîçí³ööà àä ñóñåäñêàãà. Çðýøòû, çâû- àéíû íåìåö ç ñÿðýäí³ì çàðîáêàì ìîæà ïàáóäàâàöü ñàáå äîì ðàñêîøíåéøû çà ñòàðóþ ñÿäç³áêó XVIII ñò. Àëå ñïðàâà òóò ó ³íøûì - ñïàä ûííûì äóõó. Ïðûíàëåæíàñöü äà ðîäó ñêëàäàå íà ñ³õ ÿãî ïðàäñòà í³êî àäêàçíàñöü çà ë ñ çÿìë³, äçå ãàäàâàë³ñÿ ³ ïðàöàâàë³ ³õí³ÿ ïðîäê³. Ïðûíàìñ³, òàê ìíå êàçà ñàì ãðàô. À ãýòà òîå, àãî âåëüì³ áðàêóå áåëàðóñàì. Ãàðàäñêîå æûöö Ïàðà íî âàþ û äçâå ñòàë³öû - Ìåíñê ³ Áåðë³í - ìîæíà ñêàçàöü, øòî ÿíû íå ûì ïà- Ìà íòàê ãðàôà. Ôîòà à òàðà. Íóìàð ó âÿñêîâûì ãàòýë³. Ôîòà à òàðà. äîáíûÿ. Ïåðàäóñ³ì àðõ³òýêòóðíà - íåâûñîê³ÿ áóäûíê³ öýíòðû, æûëûÿ êâàðòàëû íà ñêðàéêàõ. Øòî ö³êàâà, íåìöû òàê ïåðàðàáëÿþöü ñòàðûÿ ñàâåöê³ÿ õðóø î ê³, ïàáóäàâàíûÿ çà ÃÄÐ, øòî ñ ííÿ ÿíû äîáðà ï³ñâàþööà ãàðàäñêóþ àðõ³òýêòóðó - ³õ ïðûãîæà ïåðàôàðáàâàë³ ö³ çìÿí³ë³ ïëàí³ðî êó ³ äàáóäàâàë³ çâîíêó ïðàçðûñòûÿ ë³ôòû. Òàê³ ïàäûõîä äà ãîðàäàáóäà í³öòâà ³ àäñóòíàñöü êàçàðìåííàãà ìûñëåííÿ ³ ðîáÿöü Áåðë³í ïðûâàáíûì. Òóò í³õòî íå ñòàíå çàìàë âàöü ïðûãîæûÿ ãðàô³ö³, ÿê ãýòà ðîáÿöü ó Ìåíñêó. Àãóëàì æà ìà ðàæàííå: Áåðë³í ³ Ãåðìàí³ÿ ïà-ðàíåéøàìó êâ³òíåþöü. Óñå ðîñêàçí³ ïðà ³õ ïðàáëåìû íà íàøûì òýëåáà àíí³ - ëóõòà. Íåìöû âåëüì³ ðàçóìíà ³ ç äóìêàé ïðà áóäó- ûíþ âûðàøàþöü ïðàáëåìû, ÿê³ÿ ïåðàä ³ì³ ïà ñòàþöü. Àðö ì Ãàðáàöýâ³, Ó ²âàíàâå ñòàíî ëåíû ñîíå íûÿ áàòàðý³ àäáûëàñÿ ì³íóëóþ íÿäçåëþ, 24 ë³ïåíÿ, ó êëóáå âàéñêîâàé àñòê³ Ïà íî íàãà ãàðàäêà, ³ ïðàéøëà ÿíà ö ïëàé, ãàñö³ííàé àòìàñôåðû. Ñïà àòêó ê³ðà í³ê ë³òàá'ÿäíàííÿ Àëåñü Õ³òðóí êîðàòêà àçíà ì³ ìàëàäûõ âàðòàâûõ ìÿæû ç ñó àñíûì ë³òàðàòóðíûì æûöö ì ˳ä ûíû, ç äçåéíàñöþ "Ñóêâåööÿ" ³ äîì³êà Òà ëàÿ - ìåñöà ñóñòðý ë³äñê³õ ë³òàðàòàðà. Çàòûì àñîáíûÿ ñâàå âåðøû çà ûòàë³ ïåðàä ïðûñóòíûì³ ë³äñê³ÿ ïàýòû Òàö- öÿíà Ñÿì íàâà, Àëåñü Õ³òðóí, Àëåñü Ìàöóëåâ³, Þë³ÿ Ïàëÿêîâà. Ãýòà áûë³ âåðøû ³ âàåííàïàòðûÿòû íàé òýìàòûê³, ³ íà ã³ñòàðû íóþ òýìó, ³ ïðà êàõàííå. Ó âûêàíàíí³ Òàööÿíû Ñÿì íàâàé ³ Àëåñÿ Õ³òðóíà ïðàãó àë³ òàêñàìà ãóìàðûñòû íûÿ çàìàë ê³ ³ êàðàöåëüê³. Ñÿáðóþöü ç "Ñóêâåööåì" íå òîëüê³ òûÿ, õòî ñàì ï³øà âåðøû, àëå ³ òûÿ, õòî âûêîíâàå ïåñí³ íà âåðøû ³íøûõ à òàðà, çàéìàåööà ïåðàêëàäàì³ àëüáî ìîæà ç àðòûñòû íûì ìàéñòýðñòóïëåíí³ òâîð ûõ ëþäçåé ˳ä ûíû çàö³êàâ³ë³ ñàëäàò-òýðì³íî ø ûêà, ñóñòðý à íå ïàê³íóëà ³õ àáûÿêàâûì³, ÿíû äàêðàíóë³ñÿ äà ìàñòàöêàãà ñëîâà, àòðûìàë³ ÿ ëåííå àá ë³äñê³ì ë³òàðàòóðíûì æûöö³, àá àñîáíûõ ë³äñê³õ òâîðöàõ. Äëÿ ãàñöåé-ë³òàðàòàðà ïàñëÿ ñóñòðý û êóëüòàðãàí³çàòàðàì ˳äñêàãà ïàìåæàòðàäà Àíàñòàñ³ÿé ßëîâ³ê áûëà ïðàâåäçåíà ýêñêóðñ³ÿ ïà âàåííà-ïàòðûÿòû íûì ìóçå³ àñòê³. Àëÿêñåé ̲ÕÀÉËβ. Íà áóäûíêàõ ðà ííàé áàëüí³öû ³ äç³öÿ àé êàíñóëüòàöû³ ²âàíàâå ñòàíî ëåíû ñîíå íûÿ áàòàðý³ "Êàìôîðò", ÿê³ÿ ïðûçíà àíû äëÿ ïàäàãðýâó âàäû. Ãåë³ÿâîäàíàãðàâàëüíàÿ ñ³ñòýìà êóïëåíà çà ìÿæîé, à âîñü ìàíö³ðàâàë³ ÿå ñïåöûÿë³ñòû ï³íñêàãà ïðàäïðûåìñòâà "Àãðàìàøäýòàëü". Ïðû âûõàäçå íà ïî íóþ ìàãóòíàñöü ñ³ñòýìà áóäçå ïî íàñöþ çàáÿñïå âàöü áàëüí³öó ³ ïàë³êë³í³êó ãàðà àé âàäîé. Áàòàðý³, ïðûìàöàâàíûÿ íà äàõó, ýêàëàã³ íûÿ ³ ýíåðãàçáåðàãàëüíûÿ. Óñòàíî êà âûêàðûñòî âàå ñîíå íóþ ýíåðã³þ äëÿ íàãðýâó öåïëàíîñüá³òó, àä ÿêîãà íàãðàâàåööà âàäà ì³ñòàñöÿõ. ßê ðàñêàçàë³ áàëüí³öû, ïðàåêò ðýàë³çàâàíû ðàìêàõ äçÿðæà íàé ïðàãðàìû ýíåðãàçáåðàæýííÿ. Ñà ñðîäêà ðà ííàãà ³ ðýñïóáë³êàíñêàãà áþäæýòà íà ñòàíî êó çàòðà àíà êðûõó áîëüø çà 1 ì³ëüÿðä 200 ì³ëü íà ðóáë. àêàåööà, øòî ñ³ñòýìà àêóï³ööà çà ïÿöü ãàäî. Öÿïåð ëþäç³, ÿê³ÿ áóäóöü êàíòðàëÿâàöü ðàáîòó àáñòàëÿâàííÿ, ïðàõîäçÿöü ïàäðûõòî êó. Ñâÿòëàíà ßñêåâi, Çâÿçäà.

5 Äûÿðûþø 5 ϳêåòû ïà çáîðû ïîäï³ñà çà Àëåãà Òðóñàâà Øýðàã ï³êåòà ïà çáîðû ïîäï³ñà çà âûëó ýííå ñòàðøûí³ ÒÁÌ Àëåãà Òðóñàâà êàíäûäàòàì ó äýïóòàòû Ïàëàòû Ïðàäñòà í³êî Íàöûÿíàëüíàãà ñõîäó Ðýñïóáë³ê³ Áåëàðóñü ïðàéøî ó ã. Ìåíñêó íà ì³íóëûì òûäí³. Ó ï³êåòàõ áðàëà äçåë ³ ïåðøû íàìåñí³ê ñòàðøûí³ ÒÁÌ Àëåíà Àí³ñ³ì. Íàø êàð. ÍÀÊÀÇ òûì, õòî çá³ðàåööà ñòàöü äýïóòàòàì Íàöûÿíàëüíàãà Ñõîäó Ðýñïóáë³ê³ Áåëàðóñü Ó íåçâû àéíà ñêëàäàíû, íÿë ãê³ äëÿ Êðà³íû àñ ³äçå ïàäðûõòî êà äà àðãîâûõ âûáàðà ó Íàöûÿíàëüíû Ñõîä. Íÿãëåäçÿ û íà ñå ñâàå áÿñêîíöûÿ àáÿöàíí³ Ïðýç³äýíòó ³ ðàäàì òàê ³ íå äàëîñÿ çà áîëüø ûì âýðòêó ñòàãîääçÿ ³ñíàâàííÿ ñóâåðýííàé Ðýñïóáë³ê³ Áåëàðóñü çàáÿñïå ûöü íå íà ñëîâàõ, à íà ñïðàâàõ "ñòàá³ëüíóþ ñòàá³ëüíàñöü" ó òýõíàëàã³ íûì ³ ³íòýëåêòóàëüíûì ðàçâ³öö³ íàöû³. ²äçå ïàãàëî íàå ýêàíàì³ íàå ³ äóõî íàå çáÿäíåííå ëþäçåé, çà âûíÿòêàì òîëüê³ ïý íûõ êàòýãîðûé äçÿðæà- íûõ àïàðàò ûêà, âûñîê³õ ûíî í³êà ñ³ëàâûõ ì³í³ñòýðñòâà ³ âåäàìñòâà, ê³ðà í³êî ïðàäïðûåìñòâà ³ ñòàíî, íåêàëüê³õ äçåñÿòêà ïàñïÿõîâûõ ïðàäïðûìàëüí³êà. Òàêàÿ ïàë³òûêà âûêë³êàå çàêàíàìåðíàå íåçàäàâàëüíåííå áåëàðóñêàãà íàðîäà ñâà³ì ìàòýðûÿëüíûì ³ êóëüòóðíà-äóõî íûì ñòàíîâ³ø àì. À ³íøûì ÿíî æ íå ìàãëî ³ íå ìîæà áûöü ïðû òîé ïàë³òûöû, ÿêóþ ïðàâîäç³ë³ ³ ïðàâîäçÿöü íàøûÿ ëàäû. Äà ïðûêëàäó: äçå áåëàðóñêàÿ ðàäû ýëåêòðîí³êà, çàâîä âûë³ àëüíàé òýõí³ê³, ðàäû ³ òýëåçàâîäû? Äçå ç øóìàì àáÿöàíû áåëàðóñê³ ìàá³ëüíû òýëåôîí äëÿ ïåíñ³ÿíåðà ³ âÿñêî öà? Êàá àòðûìàöü àá'åêòû íû àäêàç çðàá³öå ýêñêóðñ³þ íà çàâîä Ëåí³íà (ïðàñïåêò Íåçàëåæíàñö³, 58), ðàäû çàâîä (âóë. ûðâîíàÿ), ñòàíêàáóäà í³ û çàâîä ³ìÿ ʳðàâà. Äà âåäàìà: ïðàõîä íà ãýòûÿ àá'åêòû âîëüíû. Àä ìîìàíòó òâàðýííÿ ñóâåðýííàé Ðýñïóáë³ê³ Áåëàðóñü ÿå äçÿðæà íàÿ ìàøûíà àìàëü öàëêàì çàéìàåööà òîëüê³ ñàöûÿëüíà-ýêàíàì³ íàé ôóíêöûÿé, êàá õàöÿ íå äàïóñö³öü òàòàëüíàé ãàëå û íàðîäà, à òàêñàìà íÿçìåííûì òðûìàííåì óëàäû ðóêàõ òûõ, ó êàãî ÿíà çíàõîäç³ööà. Àïîøíÿå íà âûäàòíà äàåööà ïàë³òûêàì, à âîñü ç çàáåñïÿ ýííåì æàäàíàãà ýêàíàì³ íàãà ³ òýõíàëàã³ íàãà ðîñòó, ïàëÿïøýííåì ìàòýðûÿëüíàãà äàáðàáûòó íàðîäà ïðàáëåì íå çìÿíøàåööà. Ìû öâ ðäà ïý íåíû òûì, øòî ãàëî íàé ïðû ûíàé ãýòàé íÿ äà û ç'ÿ ëÿåööà ñâÿäîìàå ³ãíàðàâàííå äçÿðæàâàé òàêîé àðõ³âàæíàé äëÿ ÿå âà ñå àñû - ³ àñàáë³âà ç ïàãëûáëåííåì ïðàöýñà ñóñâåòíàé ãëàáàë³çàöû³ - ôóíêöûÿé, ÿê íàöûÿíàëüíàÿ ìîâà ³ êóëüòóðà. Ýòí³ íàÿ ìîâà - äóøà íàðîäà. Áåç ðîäíàé ìîâû, ðîäíàé ïåñí³, àäóêàöû³ íà ðîäíàé ìîâå íàðîä ñòàíîâ³ööà íàöûÿíàëüíà ïàñ³ íûì. Áåëàðóñà ñâÿäîìà òðûìàþöü ó òàê³ì ñòàíå. Ñòâàðàåööà øêîäíàÿ "³äýàëîã³ÿ", øòî áåëàðóñû íÿçäàòíûÿ íà âÿë³ê³ÿ çäçÿéñíåíí³, ó òûì ë³êó ³ êóëüòóðíà-òýõíàëàã³ íàé ³ ñàöûÿëüíà-ýêàíàì³- íàé ñôåðàõ. Çàéìàööà æ íàöûÿòâîðíàé ôóíêöûÿé ïàë³òû- íàìó ê³ðà í³öòâó Ðýñïóáë³ê³ Áåëàðóñü òðýáà ç òàêîé âÿë³çíàé àäêàçíàñöþ, ÿê àí³âîäíàé ç ³íøûõ ñòâîðàíûõ íà ïîñòñàâåöêàé ïðàñòîðû äçÿðæà, áî íà àñ ðàñïàäó ÑÑÑÐ áåëàðóñû, ïà â³íå ïàðòûéíûõ ³ ñàâåöê³õ îðãàíà ç'ÿ ëÿë³ñÿ ÿãî íàéáîëüø çðóñ³ô³êàâàíûì íàðîäàì. Ó ãýòûõ óìîâàõ ðîëÿ Ïðýç³äýíòà ³ Óðàäà ë ñàâûçíà àëüíàÿ äëÿ ñòâàðýííÿ íåàáõîäíûõ ìî äëÿ ñâàéãî ñàìàáûòíàãà ýòíàêóëüòóðíàãà ðàçâ³ööÿ. Ïðýç³äýíöêàÿ âåðòûêàëü òóò í³ ûì íå äàïàìàãëà òûòóëüíàé íàöû³. ² ñàìàå ñòðàøíàå, íåäàðàâàëüíàå - íå çàáÿñïå ûëà ÿå ðîäíàé ìîâå ñòàòóñó ðýàëüíà äçÿðæà íàé. Àäñþëü óñå íàøûÿ áÿñêîíöûÿ áåäû ç ðýçê³ì çí³æýííåì íàöûÿíàëüíàé ñàìàñâÿäîìàñö³, äýãðàäàöû³ áåëàðóñêàé ýòí³ íàé ³äýíòû íàñö³. Çàðàç ìû êóäû ìåíø ïàäîáíûÿ íà àäìûñëîâóþ íàöûþ, ûì âýðòêó ñòàãîääçÿ òàìó ç-çà ñóð' çíûõ õ³áà äçÿðæà íàé ïàë³òûê³. Áåëàðóñû íà ñâà é ðîäíàé çÿìë³ ïðàêòû íà öàëêàì àïûíóë³ñÿ ïà-çà ëàñíûì êóëüòóðíà-ìî íûì àñÿðîääçåì (í³âàé). ßíû ñòàë³ àðàòûì³ ³ ñåéá³òàì³ óæîãà ³ì ðóñêàãà êóëüòóðíàìî íàãà ïîëÿ. Íàñóïåðàê ýëåìåíòàðíàé ëîã³öû ïàë³òûê³, ÿê³ÿ ëåòêó 1994 ãîäà ïðûéøë³ äà ëàäû ³ ñóòûêíóë³ñÿ àìàëü ç ïî íàé àäñóòíàñöþ áåëàðóñêàé ìîâû àô³öûéíûì æûöö³, øòî íåïàçáåæíà âÿëî ÿå äà ñìåðö³, íå ñòàë³ êàðýííûì ûíàì ìÿíÿöü òàêîå êàòàñòðàô³ íàå ñòàíîâ³ø à, ñïûí³ë³ ýôåêòû íóþ áåëàðóñ³çàöûþ ³ ïà àë³ ñóöÿøàöü íàðîä âàðîæûì³ áàéêàì³, í³áûòà ðóñêàÿ ìîâà - ãýòà ñïðàäâåêó ÿãî ðîäíàÿ ìîâà. À, ÿê ïåðàêàíà à ñâåä ûöü ñóñâåòíû äîñâåä, ñà ñòðàòàé ðîäíàé ìîâû íåì³íó à ã³íå ÿå ïðûðîäíû íîñüá³ò - íàöûÿ. Ïàäòàíöî âàþ û ³äýàëîã³³ "ðóññêîãî ìèðà", íàøû ãîðà-ïàë³òûê³ ñòàë³ á³âàöü ó ãàëîâû áåëàðóñà íåñóñâåòíóþ õëóñíþ, øòî ÿíû - àäç³íû ç ðóñê³ì³ íàðîä. Ïàë³òûêàì³, äçÿðæà íûì³ ³äý ëàãàì³ íå äàïóñêàëàñÿ àí³ÿêàãà ïóáë³ íàãà àñïðý âàííÿ ãýòûõ àô³öûéíûõ ôàëüñ³ô³êàöûé. Ó òàêîé àáñóðäíàé ñ³òóàöû³ ñïûí³ëàñÿ íà äçÿðæà íûì óçðî í³ ðýãóëÿâàííå ìî íàãà ïðàöýñó. Äëÿ àáñëóãî âàííÿ ñ³õ ñôåðà àô³öûéíàãà æûööÿ Ïðýç³äýíò ïàë³ û, øòî äàñòàòêîâà àäíîé òîëüê³ ðóñêàé ìîâû. ² âýðòêó ñòàãîääçÿ òàìó ³ ñ ííÿ òîëüê³ ãýòàé ìîâàé ³ êàðûñòàåööà ûíàâåíñòâà, ç ÿêîãà áÿðóöü ïðûêëàä óñå êàòýãîðû³ ñëóæáî öà. ßê âûí³ê òàêîé çàãàííàé ïàë³òûê³, ñó àñíàå ñòàíîâ³ø à áåëàðóñêàé ìîâû - àâàðûéíàå, êàòàñòðàô³ íàå. Ïðà äà, íå áÿçâûõàäíàå, êàë³ äà âûïðà ëåííÿ ÿãî ïàäûñö³ ïà-äçÿðæà íàìó, à íå ñàìàïàñàì. Âîñü òàìó ìû ³ âûðàøûë³ ãýòóþ áåç ïåðàáîëüøâàííÿ íàöûÿíàëüíóþ òðàãåäûþ äàâåñö³ äà ðîçóìó, äà ñýðöà òûõ, õòî áóäçå âûëó- àööà êàíäûäàòàì ó äýïóòàòû Íàöûÿíàëüíàãà ñõîäó Ðýñïóáë³ê³ Áåëàðóñü. Íà ñåñ³ÿõ óñ³õ ïàïÿðýäí³õ Íàöûÿíàëüíûõ Ñõîäà í³êîë³ íå çí³ìàëàñÿ ïûòàííå, ÿê çàáÿñïå ûöü áåëàðóñêàé ìîâå ñòàòóñ äçÿðæà íàé íå òîëüê³ íà ñëîâàõ, àëå ³ íà ïðàêòûöû. Êàë³ ñòàíåöå äýïóòàòàì³ çðàá³öå, øàíî íûÿ, òàê íàñïåëàå âûêëþ ýííå ç òàêîé í³ ûì íå àïðà äàíàé, ñóïÿðý íàé ñâÿòûì áåëàðóñê³ì ³äýàëàì ïðàêòûê³. Ðàøó à, íàñòîéë³âà ïàòðàáóéöå àä âûñîêàãà ïàë³òû íàãà ê³ðà í³öòâà êðà³íû âÿäçåííÿ ðîäíàé ìîâû ÿå òûòóëüíàé íàöû³ âà ñå ñôåðû àô³öûéíàãà æûööÿ ³ ïåðøóþ àðãó ñàìûÿ âåðõí³ÿ ýøàëîíû äçÿðæà íàé óëàäû. Êàë³ æ òóò, ÿê ³ ñ ííÿ, áóäçå íåïàäçåëüíà ïàíàâàöü ðóñêàÿ ìîâà, áåëàðóñêàÿ ìîâà íåì³íó à çàã³íå, à ðàçàì ç þ ³ ñàì áåëàðóñê³ íàðîä. Áåëàðóñû áóäóöü ìåöü ïåðñïåêòûâó òîëüê³ ñàïðà äíàé íàöûÿíàëüíàé äçÿðæàâå, äçå âà ñ³õ ñôåðàõ ãðàìàäñêàãà æûööÿ âîëüíà ïàíóþöü êóëüòóðà ³ ìîâà êàðýííàãà íàðîäà - çàêîííàãà ãàñïàäàðà ãýòàé äçÿëê³ å ðàïåéñêàé òýðûòîðû³. Ïîñïåõó Âàì ó âûðàòàâàíí³ ñàìàãà ãàëî íàãà, ñàìàãà äàðàãîãà, í³ ûì íå çàìåííàãà, óí³êàëüíàãà áàãàööÿ ëþáàé Áàöüêà ø ûíû - ÿå ðîäíàé áåëàðóñêàé ìîâû! Òàìó, õòî íÿçäîëüíû íà òàê³ âûñîêàðîäíû íàöûÿíàëüíà-ïàòðûÿòû íû âû ûí, ëåïø áû áûëî óñòðûìàööà ³ñö³ äýïóòàòû. Íàöûÿíàëüíàìó Ñõîäó Ðýñïóáë³ê³ Áåëàðóñü ïàòðýáíûÿ íå òûÿ, õòî çäîëüíû òîëüê³ äàãàäæàöü, í³çêà êëàíÿööà âûñîêàìó ïàë³òû íàìó ê³ðà í³öòâó êðà³íû, à ñàïðà äíûÿ ïðàðàáû, àðõ³òýêòàðû íàöûÿíàëüíà-êóëüòóðíàãà áóäà í³öòâà, ñàìààääàíûÿ çìàãàðû çà ðîäíóþ áåëàðóñêóþ ìîâó, ÿå ø ûðûÿ, àêòû íûÿ íîñüá³òû. Ìû ðàçàì ç Âàì³ ñïîìí³ì ÿø ý íåçàáûòàå, ÿê äýïóòàòû ì³íóëûõ ñêë³êàííÿ àäñåäæâàë³ ñâîé òýðì³í "ÿê ìûøû ïàä âåíí³êàì", ³õ íå óë³ ³ íå áà ûë³ ãðàìàäñê³ì æûöö³, ÿíû àìàëü íå ìåë³ çíîñ³íà ïðàç ñðîäê³ ìàñàâàé ³íôàðìà-öû³ ç íàðîäàì Áåëàðóñ³. Æûöü áåëàðóñêàé íàöû³ âÿêàõ ó ðîäíàìî íûì àñÿðîääç³! Ëåàí³ä Ëû, ïðàôåñàð. ̳êîëà Ñàâ³öê³, ïðàôåñàð. ϳêåòû ïà çáîðû ïîäï³ñà çà Àëåíó Àí³ñ³ì Ó íÿäçåëþ 24 ë³ïåíÿ àäáûë³ñÿ ï³êåòû ïà çáîðû ïîäï³ñà äëÿ âûëó ýííÿ ïåðøàãà íàìåñí³êà ñòàðøûí³ ÒÁÌ Àëåíû Àí³ñ³ì êàíäûäàòàì ó äýïóòàòû Ïàëàòû Ïðàäñòà í³êî Íàöûÿíàëüíàãà ñõîäó Ðýñïóáë³ê³ Áåëàðóñü. ϳêåòû ïðàéøë³ Ñòî áöàõ, Ãàðàäçå³ ³ Íÿñâ³æû. Ó ï³êåòàõ áðàë³ äçåë ñòàðøûíÿ ÒÁÌ Àëåã Òðóñà, íàìåñí³ê ñòàðøûí³ Äçÿí³ñ Òóøûíñê³, ñòàðøûíÿ Ìåíñêàé ãàðàäñêîé àðãàí³çàöû³ ÒÁÌ Àëÿêñàíäð Äàâ³äîâ³, ñÿáðû ³í³öûÿòû íàé ãðóïû ³ ñàìà Àëåíà Àí³ñ³ì. ϳêåòû âûêë³êàë³ âÿë³êóþ ö³êà- Õðûñö³ÿíñêàÿ ìîëàäçü ïàøûðàå äçåéíàñöü ñàéòà 6 æí³ íÿ áóäçå àäçíà- àöü 2 ãàäû ñâà é äçåéíàñö³ ³íôàðìàöûéíû õðûñö³ÿíñê³ ïàðòàë Êrynicà.info. Çà ãýòû ïåðûÿä ³ì ñêàðûñòàëàñÿ êàëÿ 1 ìëí. àëàâåê. Ñàéò çìÿø àå íàâ³íû ðîçíûõ õðûñö³ÿíñê³õ êàôåñ³é íà Áåëàðóñ³, àíàë³òû íûÿ ìàòýðûÿëû, ë³òàðàòóðíûÿ òâîðû. Ïðýçåíòàöûÿ äçåéíàñö³ ñàéòà àäáûëàñÿ 29 ýðâåíÿ ïàìÿøêàíí³ õðûñö³ÿíñêàãà êàëåäæà Ìåíñêó. Íà é ïðûñóòí³ àë³ ñòâàðàëüí³ê³ ñàéòà ³ ³õ ñÿáðû. Âÿäî öàì ñóñòðý û áû êààðäûíàòàð Ñóïîëüíàñö³ õðûñö³ÿíñê³õ æóðíàë³ñòà ³ áëîãåðà Àíàòîëü Øûðâåëü, ÿê³ ïàäçÿë³ ñÿ âûí³êàì³ äçåéíàñö³ ÑÕÆÁ ³ ïàðòàëà, àäçíà û, øòî çà äâà ãàäû Krynica.info íàâåäàë³ êàëÿ 1 ìëí. àëàâåê, ÿê³ÿ ïðà ûòàë³ êàëÿ 2 ìëí. ñòàðîíàê. Íà ôýñöå Áóäñëàâå ìû ïàãóòàðûë³ ç ðýäàêòàðàì ñàéòà Ìàêñ³ìàì Ãàöàêàì. í íàðàäç³ ñÿ Áàáðóéñêó, ç 15-ö³ ãàäî æûâå Ìåíñêó, âó û ñÿ ìåíñê³ì ë³öý³ ÁÄÓ. Ìàêñ³ì ñêîí û ýêàíàì³ íû í³âåðñ³òýò, ôàêóëüòýò ì³æíàðîäíûõ á³çíåñ-êàìóí³êàöûé, áû ïåðàêëàä ûêàì, ïîòûì ïðûéøî ó æóðíàë³ñòûêó. - ²äýÿ ñòâàðýííÿ ñàéòà "Êðûí³öà" çí³êëà íà ñóñòðý û õðûñö³ÿíñê³õ æóðíàë³ñòà áëîãåðà ó Áåëàðóñêàé àñàöûÿöû³ æóðíàë³ñòà. Ìû ñòâàðûë³ ñàéò ³ âûðàøûë³ ðàçâ³âàöü ÿãî ïà íàâàðòàñíû ïàðòàë. Ìû çðàá³ë³ òðû ìî íûÿ âåðñ³³: áåëàðóñêóþ, ðóñêóþ ³ àíãë³éñêóþ. Ñàéò àá'ÿäíî âàå âåðí³êà ðîçíûõ êàíôåñ³é: êàòîë³êà, ãðýêà-êàòîë³êà ³ ïðàâàñëà íûõ Ìàñêî ñêàãà ³ ʳå ñêàãà ïàòðûÿðõàòó, õðûñö³ÿí âåðû åâàíãåëüñêàé, áàïòûñòà, âåðí³êà ðýôàðìàöêàé öàðêâû. Íà ñàéöå ðàçìÿø àþööà ìàòýðûÿëû ïà ã³ñòîðû³, íà ñÿìåéíóþ òýìó, íàâ³íû. Ïðûñóòí³ àå ïðàâààáàðîí àÿ òýìàòûêà, äàòû íàÿ õðûñö³ÿíà : ïåðàñëåä ç áîêó ëàäà ó ðîçíûõ êðà³íàõ, óçàåìàäçåéíàñöü ïàì³æ êàíôåñ³ÿì³, ïåðààäîëåííå íåïàðàçóìåííÿ. Ìû ³ìêí ìñÿ, êàá ëþäç³ æûë³ âàñöü ó ãàðàäæàí. Ïàä àñ ï³êåòà áûëà ñàáðàíà ïý íàÿ êîëüêàñöü ïîäï³ñà. Íåêàòîðûÿ ïðûÿçäæàë³ ñïåöûÿëüíà ç ñóñåäí³õ ìÿñòý êà, êàá ïàñòàâ³öü ïîäï³ñ. Øìàò õòî ïàê³äà ñâàå êàíòàêòû, áî íå ìåë³ ïðû ñàáå ïàøïàðòî, àëå õàöåë³ á ïàäòðûìàöü âûëó ýííå êàíäûäàòóðû ïåðøàãà íàìåñí³êà ñòàðøûí³ ÒÁÌ. Íàø êàð. ì³ðû ïàì³æ êàíôåñ³ÿì³ ³ âó- ûë³ñÿ ñóïðàöî í³ àöü àäç³í ç àäíûì íà êàðûñöü àãóëüíûõ êàøòî íàñöÿ. Íàøà ðýäàêöûÿ íå âåëüì³ âÿë³êàÿ.òàê³ÿ àêòû íûÿ à òàðû ÿê ³êòîðûÿ àïëåâà, Äàð'ÿ Ôàì³íà äàïàìàãàþöü ðàçâ³âàöü ñàéò. Ôàòîãðàôû - Íàäçåÿ Ãàöàê ³ Ïàâåë Õàäç³íñê³ àïåðàòû íà ïåðàäàþöü ðýïàðòàæû ç ïàäçåé. Ãðóïà "Êðûí³öà âàëàíö ðà " àðãàí³çóå ñóñòðý û, ³ìêíåööà àá'ÿäíàñöü ðîçíûÿ âàëàíö ðñê³ÿ ãðóïû àðãàí³çàöûÿõ ³ êàíôåñ³ÿõ, ÿê³ÿ çàéìàþööà ñóïîëüíàé ñïðàâàé. Âîëüãà Ñåâÿðûíåö, àäêàçíàÿ çà ðóáðûêó "Êðûí³ êà", àá'ÿäíî âàå ìàëàäûõ áàöüêî, ÿê³ÿ âûõî âàþöü äçåòàê ³ ïðûâ³âàþöü ³ì ç ìàëåíñòâà áåëàðóñêóþ ìîâó, ðûõòóå äà âûäàííÿ âåðøàâàíóþ õðûñö³àíñêóþ àçáóêó. Íàøà ñóïîëüíàñöü ïðàâîäç³öü øýðàã àäóêàöûéíûõ ñåì³íàðà äëÿ ñóïðàöî í³êà ðýë³ã³éíûõ êàíôåñ³éíûõ ñàéòà, ïðà òîå, ÿê ïðàâ³ëüíà ïàäàâàöü ìàòýðûÿëû, êàá ÿíû áûë³ áîëüø ûòàíûì³. Àäáû ñÿ øýðàã ñóñòðý ó ðîçíûõ ãàðàäàõ Áåëàðóñ³, çâÿçàíûõ ç âàëàíö ðñêàé äçåéíàñöþ. Çà äâà ãàäû ïðàéøë³ êàëÿ 30 ñóñòðý ó àáëàñíûõ ãàðàäàõ Áåëàðóñ³, à òàêñàìà Áàðàíàâ³ àõ, Áàáðóéñêó, Ïîëàöêó, ϳíñêó. ñöü ìàòýðûÿëû, ñê³ðàâàíûÿ äëÿ òûõ ëþäçåé, ÿê³ÿ æûâóöü ó Ïîëüø û. Ãóòàðûëà Ý. Äçâ³íñêàÿ, ôîòà à òàðà. Íà çäûìêó: ðýäàêòàð ïàðòàëà Êrynicà.info Ìàêñ³ì Ãàöàê.

6 6 Äçÿäç³íåö ÏÎÌͲʲ ÑÀÊÐÀËÜÍÀÃÀ ÁÅËÀÐÓÑÊÀÃÀ ÄÎÉ˲ÄÑÒÂÀ ÁÑÑÐ (Çàêàí ýííå. Ïà àòàê ó ïàïÿð. íóìàðû.) Âÿðíóöü ïîìí³êàì ³õ ïåðøàïà àòêîâàå àáë³ à, ïðûñòàñàâàöü ïàä ñó àñíûÿ êóëüòóðíà-àñâåòí³öê³ÿ ñòàíîâû ìîæà òîëüê³ íàâóêîâà àáãðóíòàâàíàÿ ðýñòà ðàöûÿ. Ñó àñíûÿ ïðûíöûïû ðýñòà ðàöû³ âûìàãàþöü íå òîëüê³ ìàöàâàííÿ ³ àäáóäîâû ïîìí³êà àðõ³òýêòóðû, àëå ³ àêòû íàãà êëþ ýííÿ ³õ ó àðõ³òýêòóðíóþ êàìïàç³öûþ íîâàé çàáóäîâû íàøûõ ãàðàäî ³ â ñàê, ïðûñòàñàâàííÿ äà íîâûõ êóëüòóðíà-ýñòýòû íûõ ïàòðýáà. Êàë³ òîëüê³ ìàöàâàöü ö³ íàâàò àäáóäàâàöü àðõ³òýêòóðíû ïîìí³ê ³ íå âûðàøûöü ïðàáëåìó ÿãî âûêàðûñòàííÿ, í çàñòàíåööà íåðóõîìûì ìóçåéíûì ýêñïàíàòàì. Êàá øýäý ð äîéë³äñòâà ö³ ñö³ïëû ïðàäñòà í³ê ðàäàâîé ã³ñòàðû- íàé ãàðàäñêîé çàáóäîâû ïà íàêðî íà âàéøî ó íàøà ñ ííÿøíÿå æûöö, òðýáà íàäàöü ÿìó íîâóþ, ñó àñíóþ ôóíêöûþ, ÿêàÿ á íå òîëüê³ ïàäêðýñë³ëà ÿãî ã³ñòàðû íà-ìàñòàöêóþ êàøòî íàñöü, àëå ³ àäçíà- ûëà, óçìàöí³ëà ÿå, íàäàëà í íîâàå ýñòýòû íàå ãó àííå. Òàê³ ïðûíöûï àòðûìà íàçâó "ðýâàëàðûçàöûÿ", øòî àçíà àå äàäçåíûì âûïàäêó àäðàäæýííå çãóáëåíàé ³äýéíàýñòýòû íàé êàøòî íàñö³. Ðýâàëàðûçàöûÿ êëþ àå öýëû êîìïëåêñ ðàáîò ïà "àæû ëåíí³" ïîìí³êà: êàíñåðâàöûþ, íàâóêîâóþ ðýñòà ðàöûþ ³ àêòû íàå àðõ³òýêòóðíàå ïðûñòàñàâàííå ÿãî äà ñó àñíûõ ïàòðýáà ãðàìàäñòâà. Ìåíàâ³òà ïðûñòàñàâàííå âûçíà àå âûáàð ñðîäêà êàíñåðâàöû³ ³ ðýñòà ðàöû³ ³, ñàìàå ãàëî íàå, ç'ÿ ëÿåööà ñóâÿçíûì çâÿíîì ïàì³æ ì³íóëûì ³ ñó àñíûì áûòàâàííåì ïîìí³êà. Ïðûâÿäç ì íåêàëüê³ êàíêðýòíûõ ïðûêëàäà. Ñïà àòêó çàâ³òàåì ó ñòàðàæûòíû Ïîëàöê, äçå øìàò ðîçíûõ àðõ³òýêòóðíûõ ïîìí³êà ³ àíñàìáëÿ. Àäç³í ç ³õ óæî äîáðà âÿäîìû âàì. Ãýòà - Ïîëàöêàÿ Ñàô³ÿ. Çàðàç ÿíà ñêëàäàåööà ç äâóõ ïîìí³êà - XI ³ XVIII ñòñò., ³ êîæíû ç ³õ ìàå âûñîêóþ ìàñòàöêóþ êàøòî íàñöü. Òàìó íàâóêîâàìó ê³ðà í³êó ðýñòà ðàöû³ àðõ³òýêòàðó Âàëåðûþ Ñëþí àíêó äàâÿëîñÿ âûðàøûöü ñêëàäàíóþ çàäà ó ïðûñòàñàâàííÿ ³ ìóçåéíàãà ïàêàçó Ñàô³éñêàãà ñàáîðà. Ñïà àòêó ³ì ìåðêàâàëàñÿ ðàçìÿñö³öü ðýñïóáë³êàíñê³ ìóçåé ã³ñòîðû³ ðýë³ã³³ ³ àòý³çìó. Àëå øìàòë³ê³ÿ ýêñïàíàòû, óâåäçåíûÿ öóäî íû ³íòýð'åð XVIII ñò., ìàãë³ çàñëàí³öü ÿãî ìàñòàöê³ÿ âàðòàñö³. Òàìó ïàñëÿ øìàòë³ê³õ ñïðý àê áûëî âûðàøàíà çðàá³öü ó ñàáîðû çàëó àðãàííàé ³ êàìåðíàé ìóçûê³ àäïàâåäíàñö³ ç àðõ³òýêòóðíà-àðõåàëàã³ íàé ýêñïàç³öûÿé ðýøòàê áóäûíêà XI - XIII ñòñò. Êóëüòóðíû ñëîé òà ø ûí é áîëüø çà 2 ì, øòî çàëÿãà ïàä ïàäëîãàé XVIII ñò., áû âûíÿòû äà çðî íþ ïàäëîã³ XI ñò., à çàìåñò âåðõíÿé ïàäëîã³ çðîáëåíà ñâîåàñàáë³âàÿ ñòîëü íà áýëüêàõ, ïàä ÿêîé óòâàðû ñÿ ïàäçåìíû ìóçåé ñòàðàæûòíàé Ñàô³³. À êàá ãëÿäà ìîã àòðûìàöü áîëüøàå ÿ ëåííå ïðà ïà àòêîâû âûãëÿä ïîìí³êà, íà ÿãî ôàñàäàõ áûë³ çðîáëåíû çàíäàæû, ó ÿê³õ â³äàöü ñòàðàäà íÿÿ ìóðî êà. Ó ³íòýð'åðàõ àäêðûòû ³ çàìàöàâàíû ðýñòà ðàòàðàì³ íåêàëüê³ ôðàãìåíòà ñòàðîãà ôðýñêàâàãà ðîñï³ñó. Êàíöýðòíàÿ çàëà, àðãàí³ íà êëþ àíàÿ ³íòýð'åð XVIII ñò., äàçâàëÿå ëåïø àä óöü àðõ³òýêòóðó ïîçíÿãà áàðîêà, äçå ìóçûêà, ñâÿòëî, êîëåð, ôîðìà ³ ïðàñòîðà ³ñíóþöü ó íåïàäçåëüíûì àäç³íñòâå. Öÿïåð ó áóäûíêó Ïîëàöêàé Ñàô³³ ïà âÿë³ê³õ ñâÿòàõ àäáûâàþööà ïðàâàñëà íûÿ íàáàæýíñòâû. Àäíà àñîâà ç àäáóäîâàé Ñàô³³ Ïîëàöêó ïà àë³ àäíà ëÿöü ïîìí³ê êëàñ³öûçìó - Áîãàÿ ëåíñêóþ öàðêâó, äçå áûëà àäêðûòà ãàðàäñêàÿ ìàñòàöêàÿ ãàëåðýÿ, àñòà òóò ãó àëà ³ êëàñ³ íàÿ ìóçûêà. Öÿïåð áóäûíàê âåðíóòû áåëàðóñêàé ïðàâàñëà íàé öàðêâå. Ïîáà ñà ñëàâóòàé Ñïàñà-Ïðààáðàæýíñêàé öàðêâîé ó êàíöû XIX ñò. áû óçâåäçåíû âåë³çàðíû ãìàõ ïðàâàñëà íàãà ñàáîðà ïñå äàâ³çàíòûéñê³ì ñòûë³. Íÿãëåäçÿ û íà âûñîê³ çðîâåíü áóäà í³ àé òýõí³ê³, ïàáóäîâà âàáðàëà ñÿáå ñå àäìî íûÿ ðûñû àðõ³òýêòóðû ãýòàãà ê³ðóíêó: ýêëåêòû íàñöü çàïàçû àíûõ ôîðìà, ñóõóþ ïðàìàëå êó äýòàëÿ, à ÿø ý - àäñóòíàñöü ïà óööÿ ìåðû, ïî íóþ äûñãàðìîí³þ ç áîëüø ðàíåéøûì³ áóäûíêàì³ ìàíàñòûðà. Àëå ïîìí³ê íå ïåðàñòàå áûöü ïîìí³êàì òîëüê³ òàìó, øòî í íå àäïàâÿäàå ñ ííÿøíÿìó ìàñòàöêàìó ãóñòó. Ïàñëÿ ðýñòà ðàöû³ í çíî ñòà äçåéíûì õðàìàì. Ó ÿ ãàäû ì³íóëàãà ñòàãîääçÿ áåëàðóñêàÿ ³íòýë³ãåíöûÿ âûñòóï³ëà àáàðîíó ñâà é ã³ñòàðû íàé ñïàä ûíû. Ó âûí³êó ãýòàãà çìàãàííÿ äàëîñÿ çàõàâàöü ã³ñòàðû íûÿ öýíòðû Ìåíñêà, Ìàã³ë âà, Ãàðîäí³ ³ ³íøûõ ãàðàäî. Áûë³ ñòâîðàíû ìîâû äëÿ ïàäðûõòî ê³ ñâà³õ íàâóêîâûõ êàäðà. Àëåã Òðóñà, êàíäûäàò ã³ñòàðû íûõ íàâóê Àäíî ëåíàÿ öàðêâà Àëÿêñàíäðà Íå ñêàãà Ìñö³ñëàâå Âûí³ê³ ðàñêîïàê ³ äàñëåäâàííÿ ïîìí³êà XIII - XVIII ñòñò., ðàñïà àòûõ ó êàíöû 60-õ ãàäî, íàäðóêàâàíûÿ àñíî íûì ó ïðàöàõ ̳õàñÿ Òêà- îâà, Ìàðûÿíû Ìàëå ñêàé, Çÿíîíà Ïàçíÿêà, ²ãàðà àðíÿ ñêàãà, Àëåñÿ Êóøíÿðýâ³ à ³ à òàðà àðòûêóëà. ßíû çíà íà äàïî í³ë³ ðàçäçåëû ã³ñòîðû³ àðõ³òýêòóðû Áåëàðóñ³, ïðûñâå- àíûÿ ôàðòûô³êàöû³, ãàòû íàé, ðýíåñàíñàâàé ³ áàðîêàâàé àðõ³òýêòóðû. Ç 1977 ã. âûâó ýííå ïîìí³êà àðõ³òýêòóðû Õ²² - ÕV²²² ñòñò. ïðàâîäç³ë³ àðõåîëàã³ ³íñòûòóòà "Áåëñïåöïðàåêòðýñòà ðàöûÿ". Ó ïåðøóþ àðãó äàñëåäàâàë³ñÿ áåëàðóñê³ÿ çàìê³ (Ñòàðû çàìàê ó Ãàðîäí³, Êðý ñê³, Çàñëà ñê³, Ñìàëÿíñê³, Ëþá- àíñê³, Ãàëüøàíñê³), õðàìû ³ ìàíàñòûðû (Ïðà ûñöåíñê³ÿ ³ Êàëîæñê³ÿ öýðêâû ³ áûëû ôàðíû êàñö ë ³òà òà Ãàðîäí³, Áàðûñàãëåáñêàÿ öàðêâà Íàâàãðàäêó, Áëàãàâåø àíñêàÿ ³öåáñêó, ̳êîëüñêàÿ Ìàã³ë âå, ϳíñê³ åçó³öê³ êàëåã³þì, êëÿøòàð ôðàíöûñêàíöà ó Ãàëüøàíàõ) ³ ãðàìàäñê³ÿ áóäûíê³ (ìàã³ë ñêàÿ, ìåíñêàÿ, íÿñâ³æñêàÿ ³ â³öåáñêàÿ ðàòóøû, ãàíäë âûÿ ðàäû Ìåíñêó, ïàëàö Àã³íñêàãà Çàëåññ³, ìóðàâàíàÿ çàáóäîâà ÕV²² - ÕV²²² ñòñò. ó Ãàðîäí³, Ìàã³ë âå, Áåðàñö³ ³ Ìñö³ñëàâå). Ó ïðàöýñå àáñëåäàâàííÿ ïîìí³êà áûëà âûâó àíà ã³ñòîðûÿ ðàçâ³ööÿ òýõí³ê³ êàìåííàé ìóðî ê³, ýâàëþöûÿ áóäà í³ ûõ ìàòýðûÿëà (öýãëû, äàõî ê³, ïë³òàê ïàäëîã³) ³ àðõ³òýêòóðíà-äýêàðàòû íàé êåðàì³ê³ (ôàñàäíûÿ ïë³òê³ ³ êàôëÿ). Âÿë³êóþ ðàáîòó çà àïîøí³ÿ 50 ãàäî ïðàâÿë³ ìàñòàöòâàçíà öû ³ ã³ñòîðûê³ áåëàðóñêàé àðõ³òýêòðóðû. Íåêàëüê³ ïðàö ïà ã³ñòîðû³ ñòàðàæûòíàãà äýêàðàòû íà- æûòêîâàãà ìàñòàöòâà ³ àðõ³òýêòóðû íàäðóêàâà ̳õà³ë Êàöàð. Ïàä ê³ðà í³öòâàì Óëàäç³ì³ðà àíòóðû³ ïðàâåäçåíû àáìåðû ïîìí³êà áåëàðóñêàãà äîéë³äñòâà ³ àáñëåäàâàíû ã³ñòàðû íûÿ öýíòðû öýëûì øýðàãó ãàðàäî êðà³íû. í à òàð íåêàëüê³õ ïàäðó í³êà ³ ìàíàãðàô³é ïà ã³ñòîðû³ áåëàðóñêàé àðõ³òýêòóðû. Ïðàâàñëà íû ñàáîð 19 ñò. ó Ñïàñà-Åôðàñ³ííå ñê³ì ìàíàñòûðû Ïîëàöêó Ñëàáàäñêàÿ öàðêâà Ìñö³ñëàâå Àäíî ëåíàÿ çâàí³öà Ïóñòûíñêàãà ìàíàñòûðà, Ìñö³ñëà ñê³ ð-í Àäíî ëåíàÿ âåæàâ Ëþá àíñêàãà çàìêà. Çäûìàê òðà íÿ 2016 ã.

7 Àä ðîäíûõ í³ Òàìàðà àðíÿ ñêàÿ ïðûñâÿö³ëà ìàíàãðàô³³ ïîìí³êàì ñòàðàæûòíàé ³ ñó àñíàé àðõ³òýêòóðû Ìàã³ë âà, ³öåáñêà ³ Ìåíñêà (àïîøíÿÿ ñóà òàðñòâå ç Àëåíàé Ïÿòðîñàâàé). Äðà ëÿíàå äîéë³äñòâà áåëàðóñêàãà Ïàëåññÿ äîáðà ïàäàäçåíà êí³çå Þðûÿ ßê³ìîâ³ à. Ö³êàâóþ ïðàöó ïðà àðõ³òýêòóðó ïàëàöà ³ ñòàðàäà í³õ ñÿäç³á XVIII - ïà àòêó XIX ñò. íàï³ñà Àíàòîëü Êóëàã³í. Ñóìåñíà ç Âàëÿíö³íàé Êàðàòêåâ³ í âûäà êí³ãó àá ïîìí³êàõ Ñëîí³ìà. Ïÿðó äàñëåä ûêà íàëåæûöü òàêñàìà êàï³òàëüíàÿ ìàíàãðàô³ÿ, ïðûñâå àíàÿ áåëàðóñêàìó ðàêàêî. Ðàçíàñòàéíàå áðàííå ³íòýð'åðà ìîæíà áà ûöü ó êàëÿðîâûõ àëüáîìàõ, ñêëàäçåíûõ Íàäçåÿé Âûñîöêàé. Ïðà ôðýñêàâû æûâàï³ñ Õ²² - ÕVIII ñòñò. âÿäçåööà ãàâîðêà êí³ãàõ Â. Öåðàø àòàâàé ³ À. Ñÿë³öêàãà. Íåêàëüê³ ìàíàãðàô³é, ïðûñâå- àíûõ àáàðîí àìó áåëàðóñêàìó äîéë³äñòâó, íàäðóêàâà ̳õàñü Òêà î. Êóëüòàâàÿ àðõ³òýêòóðà Áåëàðóñ³ Õ²²² -ÕV² ñòñò. äîáðà àï³ñàíà êí³çå Àëåñÿ Êóøíÿðýâ³ à. Âûäàâåöòâà "Ïîëûìÿ" âûïóñö³ëà ñåðûþ áðàøóð (ñåðûÿ çàñíàâàíà 1989 ã.) ïàä ðóáðûêàé "Ïîìí³ê³ áåëàðóñêàãà äîéë³äñòâà". ². Ñëþíüêîâà ñâà é êí³çå "Àðõ³òýêòóðà ãàðàäî Âåðõíÿãà Ïðûäíÿïðî ÿ XVII - ñÿðýäç³íû XIX ñò." ïàäðàáÿçíà ðàçãëåäçåëà ïëàí³ðî êó ³ çàáóäîâó áåëàðóñê³õ ãàðàäî ýïîõ³ áàðîêà ³ êëàñ³öûçìó íà òýðûòîðû³ Óñõîäíÿé Áåëàðóñ³. ßå àïîøíÿÿ ôóíäàìåíòàëüíàÿ ïðàöà ïðûñâå àíà àðõ³òýêòóðû áåëàðóñê³õ ìàíàñòûðî ³ êëÿøòàðî. Ïðà áåëàðóñê³ÿ ìÿ ýö³ ñïåöûÿëüíóþ êí³ãó íàäðóêàâà À. Ëàêîòêà. í âûäà ó àêàäýì³ íàé ñåðû³ "Áåëàðóñû" ìàíàãðàô³þ ïàä íàçâàé "Äîéë³äñòâà", à òàêñàìà êí³ãó "Íàöûÿíàëüíûÿ ðûñû áåëàðóñêàé àðõ³òýêòóðû". Âÿë³ê³ì óí ñêàì ó ñïðàâó âûâó ýííÿ ³ àõîâû íàøàé àðõ³òýêòóðíàé ñïàä ûíû ç'ÿ ëÿþööà ñÿì³òîìíû "Çáîð ïîìí³êà ã³ñòîðû³ ³ êóëüòóðû Áåëàðóñ³", ïÿö³òîìíàÿ "Ýíöûêëàïåäûÿ ë³òàðàòóðû ³ ìàñòàöòâà Áåëàðóñ³" ³ ýíöûêëàïåäû íû äàâåäí³ê "Àðõ³òýêòóðà Áåëàðóñ³". Ó 1994 ã. çàâåðøàíà øàñö³òîìíàå âûäàííå "óñòîðûÿ áåëàðóñêàãà ìàñòàöòâà". Ðàçáóðàíûì ïîìí³êàì íàøàãà äîéë³äñòâà ïðûñâå àíû çáîðí³ê "Ñòðà àíàÿ ñïàä ûíà", øòî âûéøà ó 1998 ã. Ó 1988 ã. ñ³òóàöûÿ ÑÑÑÐ ³ ÁÑÑÐ ó àäíîñ³íàõ ðýë³ã³³, êàðäûíàëüíà çìÿí³ëàñÿ. ʳðà í³öòâà ÑÑÑÐ äàçâîë³ëà àô³öûéíà àäñâÿòêàâàöü 1000-ãîääçå õðûø ýííÿ Ðóñ³, ñïûí³ëàñÿ âàÿ í³ àÿ àòý³ñòû íàÿ ïðàïàãàíäà, âåðí³êàì ïà àë³ âÿðòàöü çàáðàíûÿ õðàìû ³ äàçâîë³ë³ áóäàâàöü íîâûÿ. Çà ïåðøûÿ ãàäû àäíî ëåíàé áåëàðóñêàé íåçàëåæíàñö³ âåðí³êàì Áåëàðóñ³ áûë³ àääàäçåíû ñîòí³ áàæí³ö ³ ïà àëîñÿ àêòû íàå ³õ àäíà ëåííå. Áûë³ àäáóäàâàíûÿ òàê³ÿ í³êàëüíûÿ ïîìí³ê³ íàøàãà äîéë³äñòâà, ÿê, íàïðûêëàä, öàðêâà â. Ñûíêàâ³ û, öàðêâà â. Ìóðàâàíêà, êàñö ë ñâ. Âàðâàðû ³öåáñêó, êàñö ë ñâ. Àíäðýÿ Ñëîí³ìå, áðûã³öê³ êàñö ë ó Ãàðîäí³, ñàáîð ²²ÿòðà ³ Ïà ëà Ãîìåë³. Öÿïåð ó Áåëàðóñ³ êàëÿ 1500 êóëüòàâûõ ïàáóäî ³ õðàìà, çâÿçàíûõ ç ïðàâàñëà íûì³ âåðí³êàì³, ³ êàëÿ ç êàòîë³êàì³. Óí³êàëüíàÿ ãýòûì ñýíñå öàðêâà â ñöû Âÿë³êàÿ Ñâàðîòâà Áàðàíàâ³öêàãà ðà íà, áî ÿ ëÿå ñàáîé òðîõêóòí³ê ç àëòàðîì ó öýíòðû ³ ìàå òðû âàõîäû: äëÿ ïðàâàñëà íûõ, êàòîë³êî ³ ãðýêà-êàòàë³êî. Òàê³õ õðàìà áîëüø íÿìà íå òîëüê³ Áåëàðóñ³, àëå ³ Å ðîïå. Òàêñàìà äçåéí³ àþöü óí³ÿöê³ÿ õðàìû ³ áàæí³öû ðîçíûõ ïðàòýñòàíöê³õ ê³ðóíêà. Àêðàìÿ õðûñö³ÿíñê³õ õðàìà ôóíêöûÿíóþöü òàêñàìà ìÿ- ýö³ ³ ñ³íàãîã³. (Çàêàí ýí. Ïà. ó ïàïÿð. íóìàðàõ.) Ó êàãî íÿìà Àé ûíû íà çÿìë³, Ñâàþ ãàðîòíàñöü àí³êîëüê³ í íå ÿ ëÿå. Äçåö³ ³ íóê³! Ïàêàéöåñÿ çà áàöüêî ³ äçÿäî, Øòî Ðàäç³ìó ç ³ìïýòàì çáà äâàë³. Ïðàç àáðàçàííå çäðàäû äóøû Àäêðûåööà ³ òàáå Òâàÿ íÿáåñíàÿ Àé ûíà. ͳêîë³ íå ñòàöü äûâàíîì-ñàìàë òàì Òàìó, àá øòî íîã³ çà æäû Âûö³ðàë³ ³ âûö³ðàþöü. Íàðîäæàíûÿ ïàä Ñàòóðíàì Ìîãóöü ïàçáûööà äûÿãíàçó ãýòàãà, Êàë³ äáàöü ïðà Äóõ ïà íóöü. Êàë³ íå ðàá³öü í³ îãà, äûê í³ îãà ³ íå áóäçå; Çìàãàéìàñÿ çà Àé ûíó íàøó, ² íàñ íå àáûäçå âàãàé íåáà. Òîëüê³ ïðàç ïðàöó ³ ïðàç àõâÿðó àêàå íàñ âûéñöå íÿáåñíóþ Áåëàðóñü. Íå òðûçí³ ïðà êàíåö ø àñë³âû, Òðûìàéñÿ ñâåòëàãà ïà àòêó - ² ø àñöå öÿáå çíîéäçå. Êàë³ ñ ííÿ ìåñöà íÿìà Áåëàðóñ³ "Ñòàðàäà íÿé ˳òî ñêàé Ïàãîí³", Âåäàé: ÿíà íå çí³êëà. ßíà ç íåáà ãëÿäç³öü íà íàñ. ßê ñóâÿçü, ÿê íàïàì³íàê Àá íàøàé íÿáåñíàé Àé ûíå Äí ì - Ñîíöà ³ êâåòê³, à íî ó - Ìåñÿö ³ çîðê³. Çÿìëÿ - íå ïîäûóì, Çÿìëÿ - ðýíòãåí; ² ñóòíàñöü êîæíàãà òóò âûÿ ëåíà áóäçå. Äû çã³íå áàÿçë³âà-çàìøýëàå "ß"; Æûâå õàé Ñâåòëàå, ñìåëàå "Ìû"! Äà íî á Áåëàðóñü àäáûëàñÿ á òóò, Êàá ç óñ³õ ÿå ãîíÿ, àáñÿãà óñ³õ Ðóøû ëþä äà ñëóöê³õ ïà ñòàíöà. Áåëàðóñû, êàá ãîäíàñöü àä óöü ² íåáà ïà óöü, Õîï³öü àäç³í àäíàãî íåíàâ³äçåöü! Äàðýìíà ðàäóåöåñÿ! Áåëàðóñü æûâå! Äàðýìíà ñÿáå ñóïàêîéâàåì! Çìàãàéìàñÿ ³ ïðàöóéìà! Óñ³õ, óñ ³ ñÿ, ßê ³ çà æäû, ñÿãîííÿ Íå çàïàëîõâàå; ïàïåðàäæàå íåáà. À õòî ³ øòî ðàòóå íàøû äóøû, À õòî ³ øòî ïðàòîðûöü ó íÿá ñû øëÿõ?!. Ñàïðà äíûÿ âåäû, ñàïðà äíàÿ âåðà! À øòî òî çà âåäû? À ûì òàÿ âåðà? Ó ñëóæýíí³ Àé ûíå ³ Òâîðöó! ß ãåí Ãó îê Çàêîíû íåáà íå àäìÿíÿþööà (Íÿáåñíàÿ Áåëàðóñü) ïàýìà-ýñý Àé ûíà, òû áûëà íà çÿìë³ êàë³ñüö³ àä ìîðà äà ìîðà, Äûê æà áóäçü ó Ñóñâåöå Àä áÿñêîíöàñö³ äà áÿñêîíöàñö³. Íå ç-ïàä ³ëáà àêàþöü íàøûõ ïîç³ðêà Ó íÿáåñíàé Áåëàðóñ³. Íå çí³êëà, íå çí³êëà Ïàãîíÿ, ßíà Ñóñâåöå ç Ïåãàñàì ðàçàì ² ç ³ì æà ðàçàì óãëÿäàåööà çÿìíóþ Àé ûíó íàøó. Òàê, ³ ç Ðýñïóáë³êàé Áåëàðóñü, àïðî ÿå ìàã³ëüø ûêà, Óçíÿñåííå êîæíàìó ãàðàíòàâàíà Ó íÿáåñíóþ Àé ûíó íàøó. Ñöåðàæûöåñÿ öåíÿ Ñòàë³íà, Êàãàíîâ³ à, Ñàëæàí³öûíà ² ³õ ïàïÿðýäí³êà, ³ ïàñëÿäî í³êà. Äû øòî Àõìàòàâà ç Öâÿòàåâàé Ó ïàðà íàíí³ ç Ãåí³þø Ëàðûñàé, Ïðûíàìñ³, äëÿ Àé ûíû íàøàé. Äû òîëüê³ äî ãà ìíîã³ÿ òóòýéøûÿ Íå âåäàë³ ñöÿæûíêó Çýëüâó, À ê³ðàâàë³ ïîãëÿäû ñâàå Ìàñêâó ³ Ëåí³íãðàä. À ö³ àäç³í Ñóñâåò, à ö³ àäíî íåáå íåáà, Áû Í ìàí ïðàç çÿìíóþ Áåëàðóñü, Àé ûíà íàøà ³ Ñóñâåòàõ ìåñö³ööà. àñòêà Àé ûíû íàøàé íÿáåñíàé, Áû Íÿì³ãà, áû Êóðàïàòû Íàïàì³íàì áðó³öü ³ äà àñó ìà ûöü ïàä çÿìë é. Øòîäíÿ Áåëàðóñü ïàì³ðàå, Øòîäíÿ ÿíà ³ íàðàäæàåööà Æûâóöü òóò áåëàðóñàæýðöû, àëå æûâóöü ³ ïàòðû òû. Ïàêóëü íå êàíå íî - Ãëóõàÿ, ïàë³òû íàÿ - Ïàê³íü íàäçå³ íà Äàáðî! Ñêàðûíà, Öÿï³íñê³, Ãóñî ñê³ ² ³õ íàñìåøë³âà ïðàðîêàì³ ñó àñí³ê³ ë³ ûë³, À ñàì³ ðàçáóðàë³ ÂÊË. Äàâîë³ ïðà àä àé Ðàá³ õîöü øòîñü êàðûñíàå Àé ûíå - ßíî Ñóñâåöå ðàäàñíûì ïðàöÿãàì áóäçå. À øòî òàêîå ø àñöå?!. Ø àñë³âûì áûöü - Áûöü àñòêàé Òâîðöû ³ Àé ûíû. Áåëàðóñü íå òîëüê³ ëàíäøàôòàõ; ßíà ³ äóøàõ, Øòî ç íÿá ñàì³ çí³òàâàíû. Ëþáî þ äà Òâîðöû, äà Àé ûíû ëþáî þ Æûâ³ööà íàéãàëî íåéøû ðóõàâ³ê Óíóòðàíàãà çãàðàííÿ - àëàâå àå ñýðöà. Ïàì³æ Àé ûíàé ³ ïàòðû òàì Áûöü ïàñÿðýäí³êàì íå íàêàíàâàíà í³êîìó. À Òâîðöà? í àñòêà ³õ äâà³õ! ² ñýðöû, ³ äóìê³, ³ âîëÿ Ó ðûòìå àäíûì íåïàðû íûì, Êàë³ çâÿçêó ç íÿá ñàì³ ³õ Àé ûíà. Ñ ííÿ ìàëà - "ñîíöà âàêîíöà", Ñ ííÿ ñîíöàì íàëåæûöü ² íåáå íàì áûöü. Íÿìà íàñ ãîð, Àê³ÿíà íÿìà Õîï³öü íàì íåáà, ³ Ñîíöà, ³ íåçë³ îíàñö³ çîð! ² ìû, áåëàðóñû, çâåäàåì ø àñöå ñâà, Êàë³ àä óåì Àäç³í àäíàãî. À äóøà ïà ûíàåööà Ïðàç ëþáî äà Àé ûíû, Äà Äóõó çûõîäæàííÿ. Ðîçóì ñâåö³öü ³ öåìðû, À ðîçóìå - âîáðàç Àé ûíû Çà æäû. Öåëû ìàþöü ìàã³ëû çÿìë³, À äóøà ó Äóõó - Áåññìÿðîòíà æûâå ó íÿá ñàõ. Òîëüê³ íåáà, íÿáåñíûÿ ñ³ëû - Áûëû íàø çÿìíû ïàòýíöûÿë Äàïàìîãóöü âÿðíóöü äà æûööÿ ˳òâó-Áåëàðóñü. Õ. Ðàäç³ìà ³ òâîðöà - âîñü æà ãýòûì óñ "Verba volant, scripta manent." "Ñëîâû àäëÿòàþöü, íàï³ñàíàå çàñòàåööà." (Ëàö³íñêàå âûñëî å.) Øêàäà, íå ñ ïàäóëàäíà ëþäñêîìó Ñýðöó ³ âîêó, ² òàìó ïðà ñ íå çäîëüíû ñêàçàöü ³ ïàýò. Êàíåøíå, ê³äàöü ïàïðîê³ - ë ãêà, Àëå ïàïðîê³ ìàå Òîëüê³ ó àäðàñ âîðàãà, áàÿçë³ öà ³ çäðàäí³êà Áàöüêà ø ûíû. Íå ïí³ñÿ, òàâàðûø, ñâå êó ìàþ çàäçüìóöü; Ëåïø ïàäáóõòîðø ûêó - áåëàðóø ûíû âîðàãó Çàäàì ñâà³ì äçüìóõí³ òâàð. àñ íàï³ñàöü óæî ³ êí³ãó "Çäðàäí³ê³", À íå íàñ³ööà, áû ç ï³ñàíàé òîðáàé, ç òûì³, Õòî ïàê³íó Àé ûíó ³ ïàâÿë³ âà óæûÿ çäàáûòê³. À êðûòûêàì ìà³ì - Çàéçäðîñí³êàì, íåäîáðàçû ë³ öàì Êàæó: "²äç³öå ïñó ïàðøûâàìó ïàä õâîñò!" Ðàçóìîâà àäñòàëû ³ ìàðàëüíà ø àðáàòû, Ñïà àòêó ïàìûéñÿ ³ ç íîñà êàçëû äàñòàíü, ² íå ëåçü ñà ñâà þ ïàñêóäíàé êðûòûêàé. Àäç³íîòà ïàñóå Áîãó ² òàìó, õòî ëþá íû Àé ûíó ñâàþ. À ëþäç³? Êàõàííå? Áàöüê³ ³ äçåö³? Êóëüòóðà, ìàñòàöòâà, ³ ïàäîáíàå ³íøàå? Ðàäç³ìà ³ Òâîðöà - âîñü æà ãýòûì óñ! Õòî òîëüê³ íàñ íå çæûâà ñà ñâåòó: Çàõàä ³ Óñõîä, Ïî äçåíü ³ Ïî íà, ² ïàäîíê³ ñâàå?!. Àëå!..

8 8 Àä ðîäíûõ í³ "Êóïàëà ôýñò" ó Ðàäàøêîâ³ àõ Ìåðàïðûåìñòâà ïðûìåðêàâàíà äà 100-ãîääçÿ âÿí àííÿ ßíê³ Êóïàëû ç Óëàäç³ñëàâàé Ñòàíêåâ³ 10 ë³ïåíÿ 2016 ã. ìàã³ë ñêàå ÒÁÌ ³ìÿ Ô. Ñêàðûíû ñàáðàëà íåâÿë³ êóþ ãðàìàäó 15 àëàâåê ³ íà ì³êðàà òîáóñå ðóøûëà Ðàäàøêîâ³ û. Ïà äàðîçå ìû íàâåäàë³ íåêàëüê³ àäìåòíûõ ìÿñö³í. Ñïà àòêó ñïûí³ë³ñÿ íà òðàññå Ìàã³ë - Ìåíñê ó ãàðàäêó Áåðàç³íî. ˳- ûööà, øòî òóò íÿìà àãî ïàãëÿäçåöü, àëå ãýòà ïàìûëêîâàå ìåðêàâàííå. Ñïðàâà òûì, øòî íà ñàìûì áåðàçå ðàê³ Áåðàç³íà ïðûòóë³ ñÿ äâóõïàâÿðõîâû ïàëàöûê, ÿê³ íàëåæû âàðøà ñê³ì ïàíàì Ïàòîöê³ì. Çàðàç, íà âÿë³ê³ æàëü, áóäûíàê çíàõîäç³ööà çàíÿäáàíûì ñòàíå. Àëå ïàðýøòê³ ïàðêà, êðàÿâ³äû ðàê³ äàþöü äîñûöü äîáðàå ÿ ëåííå, ÿêàÿ òóò êàë³ñüö³ áûëà ïðûãàæîñöü! Íàñòóïíû íàø ïðûïûíàê áû íà êàëüöàâîé Ìåíñêà âà ðî ûø û Êóðàïàòû. Ïðàéøî øû íà ïàãîðàê ñÿðîä êðûæî, ûòàþ û ³ì íû çàêàòàâàíûõ, ìû íàìàãàë³ñÿ ïåðàíåñö³ñÿ òûÿ ñòðàøíûÿ àñû ñòàë³í³çìó. ² íàâàò íå äàþ ûñÿ äàêëàäíûÿ ë³ áû êîëüê³ æ òóò çàêàòàâàíûõ, ìû ñïðàáàâàë³ àäêàçàöü íà ïûòàííå: à ÿê æà òàêîå âîãóëå ìàãëî àäáûâàööà íàøàé êðà³íå ç íàøûì íàðîäàì?! Äà àäíàãî ç ïîìí³êà ìû ñêëàë³ ïóíöîâûÿ (êîëåðó àëàâå àé êðûâ³) ðóæû, ÿê³ÿ ïðàäáà ë³âà çÿ Àëåñü Êàñöþêîâ³. Àãëÿäçåë³ øìàòïàêóòíóþ ëà êó ç íàäï³ñàì: "Áåëàðóñêàìó íàðîäó àä àìåðûêàíñêàãà íàðîäà", ÿêóþ íåàäíîé û ëàìàë³ âàíäàëû. Óðàç³ ñâà é ïðûãàæîñöþ ³ âåë³ íàñöþ ñàïðà äíû òâîð ìàñòàöòâà - êðûæ, ïðûñâå àíû ïàìÿö³ Âàöëàâà Ëàñòî ñêàãà. Ìíîã³ÿ ç óäçåëüí³êà óçãàäàë³ ñâà³õ ñâàÿêî, ÿê³ÿ ïàöÿðïåë³ àä áàëüøàâ³öêàé íàâàëû. Áî, ÿê êàæóöü íà Áåëàðóñ³, íÿìà í³âîäíàé ñÿì'³, ÿêóþ á íå çàêðàíóëà àïîøíÿÿ âàéíà. Òàê íÿìà ³ í³âîäíàé ñÿì'³, ÿêóþ á íå çàêðàíóëà ñòàë³íñêàå áåççàêîííå. ², íàðýøöå, ìû Ðàäàøêîâ³ø àõ. Àäðàçó íàê³ðàâàë³ñÿ äà âåë³çàðíàãà êàñö ëà, ÿê³ âåë³ íà ïàíóå íàä ìÿñòý êàì. Ó ñâÿòûí³ æî ðàñïà àë³ñÿ Êóïàëà ñê³ÿ ûòàíí³. Çàòûì ñóïðàöî í³êàì³ ë³òàðàòóðíàãà Çàñíàâàëüí³ê: ÒÁÌ ³ìÿ Ôðàíö³øêà Ñêàðûíû. Ïàñâåä àííå àá ðýã³ñòðàöû³ ¹ 908 àä 18 ñíåæíÿ 2009 ã. âûäàäçåíà ̳í³ñòýðñòâàì ³íôàðìàöû³ Ðýñïóáë³ê³ Áåëàðóñü. Àäðàñ ðýäàêöû³: , ˳äñê³ ð-í, â. Äàë³íà. Àäðàñ äëÿ ïàøòîâûõ àäïðà ëåííÿ : , ã. ˳äà-2, ï/ñ 7. Å-mail: ìóçåÿ áû ïðàâåäçåíû ë³òàðàòóðíû êîíêóðñ ïà òâîð àñö³ ïåñíÿðà. ², âàðòà àäçíà ûöü, øòî ñÿðîä 12 ô³íàë³ñòà, àöâ ðà áûëî ç íàøàé ìàã³ë ñêàé ãðàìàäû. À ïåðàìîæöà ó ðýøöå àêàçàëàñÿ äâîå, ³ òûì ë³êó ìàã³ë âåö Àëåñü Êàñöþêîâ³, ÿê³ àòðûìà àä àðãàí³çàòàðà êàøòî íû ïàäàðóíàê - êàìïàêò äûñê Àëåñÿ Êàìîöêàãà! Ïàñëÿ ïåðàïûíêó íà êàâó-ãàðáàòó ñà ñìà íûì³ ïðûñìàêàì³, óñå äçåëüí³ê³ ôýñòó ç çàäàâàëüíåííåì ïàñëóõàë³ âûäàòíû êàíöýðò ç óäçåëàì öûìáàë³ñòê³ Òàööÿíû Øóìàêîâàé, Àëåñÿ Êàìîöêàãà, Àíäðóñÿ Òàê³íäàíãà, áàðäà Àðö ìà ѳòí³êàâà ³ ãóðòà "Áàëöê³ ñóáñòðàò". Íàïðûêàíöû ôýñòó íàñ àêàë³ ñêîê³. Ïàòàí- ûë³ ³ ïàãîöàë³, çäàåööà, óñå õòî õàöå, íàâàò òûÿ, õòî ³ íå ìå, áî áû ïðàâåäçåíû ìàéñòàð êëàñ, ³ àõâî ûÿ ìàãë³ íàâó ûööà íåêàëüê³ì áåëàðóñê³ì íàðîäíûì òàíöàì. Íàïðûêàíöû ôýñòó ñå ðàçàì ó êàñö ëå ïðàñïàâÿë³ ã³ìí "Ìàãóòíû Áîæà", àòðûìà øû äàáðàñëàâåííå êñåíäçà Þðûÿ Áûêàâà ³ ñòûë âûÿ íàëåïê³ àä ñóïðàöî í³êà ìóçåÿ ç âûÿâàé ßíê³ Êóïàëû. Ôýñò àòðûìà ñÿ âåëüì³ ö³êàâû ³ íåçâû àéíû. Àëå äóæà øêàäà, øòî íÿãëåäçÿ û íà òîå, øòî àðãàí³çàòàðû ñêëàë³ ö³êàâóþ ïðàãðàìó, ³ Ìåíñê çóñ³ì ïîáà, óäçåëüí³êà óñ æ òàê³ áûëî ìàëàâàòà Òàê øòî íàø óäçåë ó ôýñöå àêàçà ñÿ âåëüì³ äàðý û. Äàëåé ïàåõàë³ âûâó- àöü ñòàðàæûòíàå ìÿñòý êà Ðàäàøêîâ³ û. Ñïà àòêó çàåõàë³ ìÿñöîâóþ êåðàì³ íóþ êðàìó ïà ñóâåí³ðû. À ïîòûì íàê³ðàâàë³ñÿ äà ïîìí³êà íàøàìó çåìëÿêó ßäâ³ã³íó Ø. Óñêëà øû êâåòê³ ³ ñôàòàãðàôàâà øûñÿ, íàê³ðàâàë³ñÿ äà ïðàâàñëà íàé ²ëü³íñêàé öàðêâû, ïàáóäàâàíàé ó ñòûë³ íàðîäíàãà äîéë³äñòâà. Êðàÿâ³ä, ÿê³ àäêðûâàåööà àä öàðêâû íàñ äóæà çàõàï³, ³ ìû òóòàêà çðàá³ë³ àãóëüíû ôîòàçäûìàê. Áî ìÿñòý êà àäñþëü àäêðûâàëàñÿ, ÿê íà äàëîí³. ßê êàæóöü, óìåë³ íàøûÿ ïðàäçåäû âûá³ðàöü ìåñöû äëÿ ñâÿòûíÿ! Äàëåé ìû ïàøïàöûðàâàë³ øóêàöü ëåãåíäàðíóþ áåëàðóñêóþ ã³ìíàç³þ. Áóäûíàê áûëîé ã³ìíàç³³ íåéê³ì äç³âàì çàõàâà ñÿ äà íàøàãà àñó ³ ìåñö³ööà ïîáà ç à òàâàêçàëàì. Ïðà äà, çàïûòà øûñÿ íåêàëüê³õ ìåñö³ à, ìû âûñâåòë³ë³, øòî êàðýííûÿ æûõàðû í³ îãà ïðà ã³ìíàç³þ íå âåäàþöü. ² òîëüê³ ç ïàäêàçê³ êñåíäçà ìû äàâåäàë³ñÿ, äçå çíàõîäç³ööà ãýòû âûá³òíû áóäûíàê. Áåëàðóñêàÿ ã³ìíàç³ÿ ³ìÿ Ô. Ñêàðûíû áûëà çàñíàâàíà Òàâàðûñòâàì áåëàðóñêàé øêîëû (ÒÁØ) ïà ³í³öûÿòûâå Àëÿêñàíäðà Óëàñàâà ³ ³ñíàâàëà òóò ãàäàõ. Òóò íàâó àë³ñÿ ³ ïðàöàâàë³ ìíîã³ÿ çíàíûÿ áåëàðóñê³ÿ äçåÿ û: êñ íäç Ô. Àáðàíòîâ³, Ô. Ñòàöêåâ³, Ìàêñ³ì Òàíê ³ ³íøûÿ. Áóäûíàê çíàõîäç³ööà ÿø ý äîñûöü äîáðûì ñòàíå. Õàöÿ æî íåêàëüê³ ãîä íå âûêàðûñòî âàåööà, âîêíû ³ äçâåðû çàá³òû ³ çà ûíåíû íàãëóõà. Íàïðûêàíöû íàøàé âàíäðî ê³ íàñ áûëà äàìîâà ç ²ðûíàé ̳õàéëà íàé Áûêàâàé, øòî ìû çàâ³òàåì äà ÿå ãîñö³. Ç õâàëÿâàííåì ³ ö³êàâàñöþ ìû ïðûåõàë³ ïàä âå àð íà âóë³öó Ìàêñ³ìà Òàíêà Ìåíñêó. ²ðûíà ̳õàéëà íà íàñ ñóñòðýëà êàëÿ ë³ôòà ³ çàïðàñ³ëà äà ñÿáå êâàòýðó. Ðàñïûòà øû òðîøê³ ïðà íàñ ³ íàøó âàíäðî êó, ãàñïàäûíÿ ïðàïàíàâàëà ïàõàäç³öü ³ ïàãëÿäçåöü êâàòýðó-ìóçåé. À ïàãëÿäçåöü ñàïðà äû áûëî àãî. Íà ôàòàçäûìêàõ ìû ïàçíàâàë³ ìíîã³õ íàì äîáðà çíà ìûõ ï³ñüìåíí³êà ³ äçåÿ î : Ì. Ñòðàëüöîâà, Ð. Áàðàäóë³íà, Ê. ѳìàíàâà, Ã. Áóðà ê³íà, ß. Ãëåáàâà, Í. óëåâ³ à Ñïàäàðûíÿ ²ðûíà íàì øìàò àãî ö³êàâàãà ðàñïàâÿëà ïðà Âàñ³ëÿ Áûêàâà, âåëüì³ ñö³ïëà ³ êðàòêà ïàðó ñëî ñêàçàëà ïðà ñÿáå. Àäêàçàëà íà íàøûÿ øìàòë³ê³ÿ ïûòàíí³. Ïðû ãýòûì ïàö³êàâ³ëàñÿ, çà êàãî ìû çàðàç çà çååì ïàä àñ ýìï³ÿíàòó ïà ôóòáîëå! Àäìîâ³ øûñÿ àä ãàðáàòû ³ ïà àñòóíêó, ìû ïàáîëåé ñòàðàë³ñÿ ïàãëÿäçåöü ³ çàïûòàööà ãàñïàäûí³. Àëå àñ ïðàëÿöå íåïðûêìåòíà, ³ ìû, äàìîâ³ ø ûñÿ ç ²ðû- Ðýäàêòàð Ñòàí³ñëà Âàöëàâàâ³ Ñóäí³ê Ðýäàêöûéíàÿ êàëåã³ÿ: Àëåíà Àí³ñ³ì, Þðàñü Áàá³, Þëÿ Áàæîê, Ìàðûÿ Áàðàâ³ê, ³íöóê Âÿ îðêà, Àëÿêñåé Êàðïåíêà, Ýëà Îë³íà, ²ãàð Ïðàêàïîâ³, Àëÿêñåé Ïÿòêåâ³, Ñòàí³ñëà Ñóäí³ê, Ïàâåë Ñöÿöêî, Àëåã Òðóñà, Äçÿí³ñ Òóøûíñê³, Àëÿêñåé Øàëàõî ñê³ íàé ̳õàéëà íàé, øòî õóòêà ïàáà ûìñÿ ÿø ý ðàç, ðóøûë³ äàäîìó íà Ìàã³ë. Íàñ âåëüì³ ðàç³ëà ýíýðã³ÿ ³ ðîçóì ñïàäàðûí³ ²ðûíû, ÿå àïàíòàíàñöü ³ æàäàííå ðàá³öü äçåëÿ àãóëüíàé ñïðàâû, íÿãëåäçÿ û íà çðîñò ³ øìàòë³ê³ÿ öÿæêàñö³. Íàì, ìàã³ë öàì, ñöü íà êàãî ðà íÿööà! Âîñü òàê ïðàâÿë³ ìû ç ñÿáðàì³ ³ àäíàäóìöàì³ íàø âûõîäíû äçåíü. ßê ñêàçà àäç³í ç íàøûõ óäçåëüí³êà : "Äçåíü ïðàæûòû íå äàðìà!" Äàðý û, ëåäçü íå çàáû ñÿ, óñ òîé æà ñïàäàð Àëåñü Êàñöþêîâ³ ïàäàðàâà ²ðûíå ̳õàéëà íå ïðûãîæûÿ ðóæû, ÿê³ÿ âûðàñö³ íà ëàñíûì ïðûâàòíûì êâåòí³êó. Ïàñëÿ ãýòàé âàíäðî ê³ ìÿíå àäðàçó çí³êëà æàäàííå ïàáîëåé äàâåäàööà ïðà áåëàðóñêóþ ã³ìíàç³þ Ðàäàøêîâ³ àõ ³ íàäðóêàâàöü ïðà ÿå àðòûêóë ó íåéêàé ìÿñöîâàé ãàçåöå Ìàëàäçå íå. Êàá æûõàðû ãýòûõ ìÿñö³íà âåäàë³ ³ ãàíàðûë³ñÿ ñâà é ã³ñòîðûÿé ³ ñâà³ì³ çåìëÿêàì³. Íà íàñòóïíû äçåíü ÿ æî çâÿçà ñÿ ç Àðñåí³åì ˳ñàì, ó ÿêîãà áàãàòà ìàòýðûÿëà, ³ ç Âàëåðûÿé àðíàìîðöàâàé, ÿêàÿ äàëà ìíå êààðäûíàòû ñâàÿ ê³ Áðàí³ñëàâà Òàðàøêåâ³ à. Òàê øòî, ãðàìàäà, ó êàãî ÿê³ÿ ñöü ìàòýðûÿëû ïà ã³ìíàç³³ ³ ã³ñòîðû³ Ðàäàøêîâ³ à, òî ïàäêàæûöå ³ äàñûëàéöå íà ìîé ýëåêòðîííû àäðàñ: Àëåã Äçüÿ êî. Àääçåë ðàì ñòâà ³ òðàäûöûéíàé êóëüòóðû ã. ˳äû çàïðîøàíû íà òðàäûöûéíû ôýñò "Ñâÿòà ìîðà" ã. Êëàéïåäó Ç 29 ïà 31 ë³ïåíÿ Êëàéïåäçå, ïàðòîâûì ãîðàäçå ˳òâû 57-û ðàç ïðîéäçå òðàäûöûéíû ³ àêàíû ôåñòûâàëü - "Ñâÿòà ìîðà". Ãýòà ñàìû âÿë³ê³ ëåòí³ ôýñò áóäçå ïðîõîäç³öü íà ïðàöÿãó òðîõ äç í ³ òðîõ íà ýé. Àäáóäçåööà áîëüø çà 100 ³ìïðýç ðîçíàãà õàðàêòàðó - öûðûìîí³³, âûñòàâû, êàíöýðòû ³ âóë³ íûÿ ê³ðìàøû. Ãàëî íàé ïàäçåÿé ôåñòûâàëþ ç'ÿ ëÿåööà ïàðàä ïàðóñí³êà, ó ÿê³ì áÿðóöü óäçåë äà íåéøûÿ êàðàáë³ ç óñÿãî ñâåòó. Ó ãýòûì ãîäçå àääçåë ðàì ñòâà ³ òðàäûöûéíàé êóëüòóðû ÄÓ "˳äñê³ ðà ííû öýíòð êóëüòóðû ³ íàðîäíàé òâîð àñö³" ïåðøûíþ àòðûìà çàïðàøýííå íà äçåë ó ôåñòûâàë³. Ïàä àñ äçåÿííÿ ôåñòûâàëþ áóäóöü ïðàöàâàöü àòûðû ãàíäë âûÿ ïëÿöî ê³, íà ÿê³õ ìîæíà áóäçå íå òîëüê³ ïàçíà ì³ööà ç ñóâåí³ðíàé ïðàäóêöûÿé àääçåëà ðàì ñòâà, àëå ³ ïðûíÿöü óäçåë ó ìàéñòàðêëàñå ïà òðàäûöûéíûõ ðàì ñòâàõ. Ìàéñòðû áóäóöü ïëåñö³ áåëàðóñê³ÿ ïàÿñû, âûðàçàöü âûö³íàíêó, âûðàáëÿöü òðàäûöûéíóþ ñâ³ñòóëüêó, ïëåñö³ ç ñàëîìû, âûðàáëÿöü ëÿëüêó-àáÿðýã. Êîæíû ïàíàç³ðàå çà ñòâàðýííåì âûðàáà, àõâîòíûÿ çìîãóöü ïàñïðàáàâàöü çðàá³öü ðý ñàìàñòîéíà. Ìàéñòðû ïðàäñòàâÿöü ïðûãîæûÿ òêàíûÿ ðó í³ê³ ³ áåëàðóñê³ÿ êàøóë³ ç àðíàìåíòàì. Íà âóë³öàõ ãîðàäà Êëàéïåäû ïðàãó àöü áåëàðóñê³ÿ ïåñí³ âûêàíàíí³ ñàë³ñòà ãóðòà "Òàëåð", ñóïðàöî í³ê³ ïàêàæóöü òðàäûöûéíû ëÿëå íû òýàòð "Áàòëåéêà". Ñïàäçÿ ìñÿ, øòî íàøû òðàäûöû³ ³ çâû à³ çàö³êàâÿöü íàøûõ ñóñåäçÿ, ³ ãýòà áóäçå ñïðûÿöü äàëåéøûì àäíîñ³íàì ó ãàë³íå òâîð àñö³ ³ ìàñòàöòâà. Íàø êàð. À òàðû öàëêàì àäêàçíûÿ çà ïàäáîð ³ äàêëàäíàñöü ïðûâåäçåíàé ³íôàðìàöû³. Ðýäàêöûÿ ðóêàï³ñû íå âÿðòàå. Ãàçåòà íàäðóêàâàíà ˳äñêàé äðóêàðí³ , ã. ˳äà, âóë. Ëåí³íñêàÿ, 23. Âûäàâåö: Óñòàíîâà ³íôàðìàöû³ Âûäàâåöê³ äîì ÒÁÌ. Ãàçåòà ïàäï³ñàíà äà äðóêó ã. ó Çàìîâà ¹ Àá ì 2 äðóêàâàíûÿ àðêóøû. Íàêëàä 2000 àñîáí³êà. Ïàäï³ñíû ³íäýêñ: Êîøò ïàäï³ñê³: 1 ìåñ.- 1,06 ðóá., 3 ìåñ.- 3,18 ðóá. Êîøò ó ðîçí³öó: ïà äàìî ëåíàñö³.